Quy hoạch dài hạn trước sức ép dân số
Quy hoạch tổng thể TP.HCM là định hướng tổ chức không gian, hạ tầng và các cực phát triển của thành phố trong nhiều thập niên, nhằm chuẩn bị cho quy mô dân số lớn hơn và mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu. Ngày 30/10, HĐND TP.HCM khóa XI thông qua quy hoạch thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm; sau đó, Chủ tịch UBND thành phố sẽ phê duyệt quy hoạch. Đây không chỉ là một bản vẽ về đất đai. Ý nghĩa của nó nằm ở việc đặt ra cách thành phố sẽ liên kết các khu vực, phân bố hoạt động kinh tế và tổ chức dịch vụ công khi không gian đô thị mở rộng. Dân số TP.HCM 2050 được dự báo vượt 27 triệu người, nên tiếp tục dồn việc làm, giao thông và dịch vụ vào lõi trung tâm sẽ là lựa chọn ngày càng khó duy trì.
Dự báo dân số, tính cả người thường trú, người tạm trú trên sáu tháng và dân số quy đổi, tăng từ khoảng 18 triệu người năm 2030 lên 20,5 triệu năm 2035, 23 triệu năm 2040, 25 triệu năm 2045 và hơn 27 triệu vào năm 2050. Đất xây dựng dự kiến tăng từ khoảng 280.000–290.000 ha năm 2030 lên 365.000–390.000 ha năm 2050. Những con số này cho thấy quy hoạch phải giải bài toán không chỉ là chứa thêm người, mà còn là đưa nơi ở gần việc làm, giao thông và dịch vụ thiết yếu. Tầm nhìn dài hạn chỉ có giá trị khi được chuyển thành các quyết định thực tế, có thể điều chỉnh theo nguồn lực và nhu cầu phát triển.

Đô thị đa cực: phân tán động lực, kết nối toàn thành phố
Trọng tâm của quy hoạch TP.HCM là mô hình siêu đô thị đa cực, đa tâm với năm cực động lực, năm trung tâm vệ tinh, năm hệ liên kết chiến lược và mười vùng quản trị phát triển. Cách tổ chức này có lý do rõ ràng: một trung tâm duy nhất khó gánh đồng thời nhu cầu việc làm, nhà ở và dịch vụ của một đô thị hơn 27 triệu dân. Năm cực được định hướng theo những vai trò khác nhau: lõi tài chính và dịch vụ quốc tế; đổi mới sáng tạo phía Đông; công nghiệp và logistics phía Bắc; cảng biển, thương mại tự do và năng lượng phía Nam; đô thị, giáo dục và y tế phía Tây. Các trung tâm vệ tinh như Côn Đảo, Long Hải–Hồ Tràm, Hóc Môn–Củ Chi, Bàu Bàng và Bắc Tân Uyên bổ sung những điểm phát triển bên ngoài lõi.
Đây là lựa chọn có thể giúp phân bố lại dân cư và việc làm, nhưng chỉ hiệu quả nếu các cực không trở thành những khu vực rời rạc. Quy hoạch nhấn mạnh đường sắt đô thị, đường sắt liên vùng và giao thông công cộng khối lượng lớn, đồng thời gắn phát triển đô thị với mô hình TOD quanh các đầu mối vận tải. Với người dân, kết quả cần thấy được là hành trình đi làm thuận tiện hơn, tiếp cận dịch vụ gần nơi ở hơn và bớt phụ thuộc vào việc đi xuyên qua trung tâm. Mười vùng quản trị phát triển cũng được xác định là cơ chế điều phối liên ngành, liên địa bàn, không tạo thêm cấp hành chính trung gian. Điều đó đặt yêu cầu phối hợp thực chất giữa các khu vực, thay vì chỉ chia lại bản đồ.

Không gian mới phải đi cùng chất lượng sống
Mở rộng không gian xây dựng tự nó không bảo đảm thành phố đáng sống hơn. Quy hoạch chỉ thuyết phục nếu hạ tầng, trường học, y tế và khả năng chống chịu môi trường theo kịp tốc độ tăng dân số. Thành phố đặt mục tiêu phát triển y tế chuyên sâu, tăng cường y tế dự phòng và chuyển đổi số; đến năm 2045, phấn đấu đạt 45 giường bệnh và 35 bác sĩ trên mỗi 10.000 dân. Đây là những chỉ tiêu có ý nghĩa trực tiếp với người dân, bởi một đô thị lớn không thể chỉ đo bằng quy mô kinh tế hay diện tích đất phát triển. Chủ tịch UBND TP.HCM cũng nhấn mạnh phát triển kinh tế phải gắn với công bằng xã hội, nâng cao chất lượng sống, chỉnh trang đô thị, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.
Quy hoạch còn mở rộng tư duy tổ chức đô thị theo ba chiều: mặt đất, không gian ngầm và trên cao, đồng thời hướng tới vai trò trung tâm giáo dục, khoa học và công nghệ của châu Á. Nhưng tham vọng này chỉ có thể được đánh giá bằng kết quả trong đời sống thường nhật: giao thông công cộng có đáng tin cậy không, dịch vụ có đến được các khu vực mới không, và người dân có được bảo vệ trước rủi ro môi trường hay không. Nếu các cực phát triển chỉ tạo thêm đất xây dựng mà không đem lại cơ hội tiếp cận công bằng, mô hình đa tâm sẽ không đạt mục đích.

Từ tầm nhìn 100 năm đến năng lực thực thi
Quy hoạch được thông qua trong bối cảnh TP.HCM bước vào giai đoạn phát triển với quy mô lớn hơn, không gian rộng hơn và yêu cầu liên kết, điều phối cao hơn. Thành phố dự kiến phân kỳ thực hiện thành ba giai đoạn: 2026–2030, 2031–2040 và 2041–2050; danh mục ưu tiên, nguồn lực và tiến độ cụ thể sẽ được xác định trong kế hoạch thực hiện, đồng thời rà soát theo khả năng cân đối nguồn lực. Sau khi quy hoạch được thông qua, các định hướng sẽ được cụ thể hóa thành chương trình và dự án, huy động đầu tư công, tư nhân và hợp tác công–tư, ưu tiên giao thông liên vùng, đường sắt đô thị, TOD, logistics, hạ tầng số, năng lượng và sinh thái.
Vì thế, thước đo quan trọng không phải là bản quy hoạch có bao nhiêu cực hay bao nhiêu lớp không gian, mà là các dự án có được triển khai đồng bộ và phối hợp vượt qua ranh giới địa bàn hay không. Quy hoạch đặt nền móng không gian và cơ chế điều phối cho mục tiêu siêu đô thị TP.HCM toàn cầu, thông minh, hiện đại, nhưng tầm nhìn 100 năm không thể thay thế năng lực thực thi trong từng giai đoạn. Kết luận cần rõ ràng: mô hình đa cực là hướng đi hợp lý trước sức ép dân số, song chỉ thành công khi giao thông, dịch vụ công và bảo vệ môi trường phát triển cùng nhịp với các trung tâm kinh tế.







