Đường băng tiến nhanh, nhưng chưa thể xem là đã về đích
Sân bay Long Thành là dự án cảng hàng không quốc tế giai đoạn 1 tại Đồng Nai, dự kiến bắt đầu khai thác thương mại cuối năm 2026 sau khi hoàn tất xây dựng, thử nghiệm và các điều kiện vận hành. Đây là công trình có tiến độ cần được đánh giá bằng cả hạ tầng lẫn khả năng sẵn sàng khai thác, chứ không chỉ bằng những hạng mục đã hoàn thành.
Ngày 18/10, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam cho biết gói thầu 4.12, gồm đường cất hạ cánh thứ hai, đường lăn và công trình đồng bộ, đạt 92,07%. Đường băng Long Thành dài 4 km, rộng 75 m; phần kết cấu chính đã hoàn thành, trong khi đường lăn, đường công vụ và các hạng mục liên quan vẫn đang được hoàn thiện. Con số này đáng khích lệ, nhưng không đồng nghĩa toàn sân bay đã sẵn sàng: sân đỗ, nhà ga, giao thông nội cảng và hệ thống vận hành phải cùng đạt yêu cầu.
Tiến độ sân bay Long Thành vì thế có hai mặt. Dự án thành phần 3 đã đạt hơn 86% giá trị sản lượng, còn nhiều gói thầu trọng điểm vượt 90%; song báo cáo ngày 20/10 của Bộ Xây dựng cảnh báo bốn gói có nguy cơ trễ khi chỉ còn khoảng hai tháng tới mốc dự kiến đưa sân bay vào hoạt động ngày 24/12. Đường băng nổi bật trên công trường, nhưng không thể bù thay những mắt xích còn chậm.
Thiếu nhân lực và dòng tiền đẩy rủi ro vào các hạng mục cấp bách
Điểm nghẽn đáng lo nhất không nằm ở kết cấu đường băng mà ở năng lực hoàn thiện các công trình còn lại. Gói thầu 4.8 về giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật mới huy động khoảng 1.440 lao động so với nhu cầu 2.515 người. Đây là biểu hiện cụ thể của tình trạng thiếu nhân lực Long Thành: công trường có nhiều mũi thi công nhưng thiếu người để đẩy nhanh đúng những phần việc còn lớn.
Áp lực cũng hiện rõ tại nhà ga hành khách. Dù phần kết cấu đã xong và lắp đặt cơ điện đạt 96,2%, tiến độ chung của nhà ga mới ở mức 86,85%; nhà thầu còn khó huy động cán bộ kỹ thuật, thợ hàn và thợ lắp thiết bị chuyên ngành. Hồ sơ chậm làm ảnh hưởng thanh toán, trong khi ACV cho biết vướng mắc thanh toán tồn đọng vượt 10.430 tỷ đồng, cản trở dòng tiền và khả năng huy động nguồn lực.
Bốn gói bị cảnh báo gồm giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa số 1 cùng công trình phụ trợ, và nhà để xe. Riêng gói giao thông nội cảng còn cần khoảng 100.000 tấn bê tông nhựa trong bối cảnh nguồn cung thiếu hụt. Vì vậy, xử lý thiếu lao động mà không gỡ chậm thanh toán và vật liệu sẽ khó tạo được cú tăng tốc cần thiết.
Từ xây xong đến khai thác: thời gian thử nghiệm đang rất sít sao
Mốc 24/12 không chỉ đòi hỏi công trình hoàn thiện mà còn cần chứng minh các hệ thống phối hợp an toàn. Tại nhà ga, 51 kịch bản thử nghiệm liên động có tải được đặt ra để kiểm tra điện, cấp thoát nước, điều hòa, thông gió, phòng cháy chữa cháy và thiết bị chuyên ngành; 16 kịch bản vẫn chưa được phê duyệt, còn nhiều hệ thống chưa thử nghiệm. Đây là phần việc không thể rút ngắn bằng cách tăng ca nếu hồ sơ và trình tự kỹ thuật chưa sẵn sàng.
Trong tháng 10 và 11, các đơn vị dự kiến tổ chức ba đợt thử nghiệm vận hành tổng thể, tập trung vào phục vụ hành khách và giao thông kết nối, hành lý, khai thác khu bay, an ninh-an toàn và công nghệ thông tin. Các cơ quan quản lý, chủ đầu tư và đơn vị liên quan cũng đang hoàn thiện thủ tục pháp lý, kỹ thuật và vận hành theo lộ trình. Công trình trọng yếu dự kiến nghiệm thu trong tháng 11; thủ tục về môi trường, an ninh hàng không và bố trí nhân lực khai thác được lên kế hoạch hoàn tất đầu tháng 12.
Bộ Xây dựng yêu cầu ACV đôn đốc nhà thầu huy động đủ người, máy móc, thiết bị, nhiên liệu và vật liệu; đồng thời cần xác định thời điểm hoàn thành, tổ chức vận hành thử và hoàn thiện thủ tục nghiệm thu, cấp phép khai thác. Những việc này cần được theo dõi như các điều kiện bắt buộc, không phải thủ tục làm sau cùng.
Ngày khai thác chỉ có ý nghĩa khi hành khách được phục vụ trọn vẹn
Nếu đủ điều kiện, Long Thành dự kiến khai thác thương mại vào cuối năm 2026. Phương án ban đầu của ACV là tối đa khoảng 366 chuyến bay mỗi tuần, gồm 322 chuyến nội địa và 44 chuyến quốc tế. Vietnam Airlines dự kiến mở tuyến Long Thành–Hà Nội cùng một số đường bay quốc tế; Vietjet Air dự kiến khai thác các đường bay nội địa nối sân bay với những trung tâm kinh tế, du lịch lớn. Với hành khách, lợi ích chỉ thành hiện thực khi nhà ga, giao thông kết nối, hành lý và quy trình an ninh vận hành đồng bộ.
Do đó, không nên lấy tiến độ đường băng làm đại diện cho mức độ sẵn sàng của toàn dự án. Hạng mục này đã tiến gần hoàn tất, nhưng các gói thầu còn nguy cơ chậm, việc thử nghiệm chưa khép lại và nguồn nhân lực thi công lẫn khai thác vẫn cần được bảo đảm. Mốc tháng 12 có thể đạt được chỉ khi những nút thắt ấy được xử lý kịp thời, đồng thời không đánh đổi an toàn và chất lượng.
Long Thành đang tiến sát ngày khai thác với một đường băng thứ hai gần hoàn thành, nhưng bức tranh toàn công trường vẫn chưa hết rủi ro. Ưu tiên lúc này phải là bổ sung nhân lực, tháo gỡ vướng mắc thanh toán và vật liệu, rồi hoàn tất thử nghiệm, nghiệm thu và cấp phép. Chỉ khi các điều kiện đó cùng đạt, sân bay Long Thành khai thác mới là một cam kết đáng tin cậy, thay vì chỉ là một mốc trên lịch.
