Lựa chọn mới, không phải lựa chọn cho mọi trẻ
Vắc-xin cúm xịt mũi là vắc-xin sống giảm độc lực được đưa trực tiếp lên niêm mạc mũi, thay cho cách tiêm bắp bằng kim để kích thích cơ thể phòng cúm. Việc triển khai tại Việt Nam bổ sung một lựa chọn không dùng kim tiêm cho trẻ, nhưng thuận tiện hơn không đồng nghĩa phù hợp với tất cả.
Ngày 28/10, Hệ thống Tiêm chủng VNVC công bố triển khai vắc-xin do AstraZeneca phát triển, dành cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi. Theo thông tin được công bố, vắc-xin hướng đến các chủng cúm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria. Điểm đáng chú ý với gia đình có trẻ sợ kim là cách dùng dạng phun sương qua mũi; tuy vậy, đây vẫn là một thủ thuật cần nhân viên y tế thực hiện hoặc giám sát theo quy trình an toàn.
Vì vậy, phụ huynh nên xem đây là phương án bổ sung cho vaccine cúm cho trẻ, chứ không phải lựa chọn mặc định thay thế mọi loại vắc-xin cúm tiêm. Độ tuổi là tiêu chí ban đầu, không đủ để quyết định liệu sản phẩm có phù hợp với từng trẻ hay không.
“Ba lớp miễn dịch” được giới thiệu ra sao?
Điểm khác biệt được giới thiệu không chỉ nằm ở cách đưa vắc-xin vào cơ thể. Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa VNVC, vắc-xin được mô tả là kích thích ba đáp ứng miễn dịch bổ trợ nhau: miễn dịch niêm mạc mũi họng, miễn dịch toàn thân và miễn dịch tế bào.
Cách giải thích này nhấn mạnh ba vai trò: niêm mạc tại cửa ngõ virus thường xâm nhập, kháng thể trong cơ thể và khả năng nhận diện, loại bỏ tế bào nhiễm virus. Đây là cơ chế được đơn vị triển khai giới thiệu, không nên hiểu thành cam kết rằng trẻ sẽ không mắc cúm hoặc sản phẩm chắc chắn hiệu quả như nhau với mọi chủng virus.
Thông tin công bố nêu hiệu quả phòng cúm lên đến 88% với các chủng tương đồng với chủng trong vắc-xin. Cụm từ “lên đến” và điều kiện tương đồng rất quan trọng: con số này không nên được diễn giải thành mức bảo vệ tuyệt đối. Như các vắc-xin cúm khác, sản phẩm cần được sử dụng hằng năm để duy trì bảo vệ trước virus liên tục biến đổi.
Độ tuổi sử dụng và số liều theo thông tin công bố
Độ tuổi tiêm vaccine—hay trong trường hợp này là độ tuổi sử dụng vắc-xin—được nêu là từ 2 đến dưới 18 tuổi. Lịch dùng còn tùy vào nhóm tuổi và tiền sử tiêm phòng cúm, nên phụ huynh cần chuẩn bị thông tin về các liều trẻ từng nhận thay vì chỉ dựa vào tuổi.
- Trẻ từ 2 đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vắc-xin cúm: hai liều, cách nhau ít nhất bốn tuần.
- Trẻ từ 2 đến dưới 9 tuổi đã từng tiêm phòng cúm: số liều căn cứ vào lịch sử chủng ngừa và hướng dẫn áp dụng.
- Trẻ từ 9 đến dưới 18 tuổi: một liều theo thông tin công bố.
Mỗi liều khoảng 0,2 ml, chia đều cho hai bên mũi theo nguồn thông tin về cách sử dụng. Lịch cụ thể và việc trẻ có thể dùng vắc-xin sống giảm độc lực hay không cần được nhân viên y tế đánh giá. Đây là điểm phụ huynh không nên tự suy đoán, nhất là khi trẻ có tiền sử bệnh hoặc tình trạng sức khỏe cần lưu ý.
Hỏi nhân viên y tế trước khi chọn cách phòng cúm
Vắc-xin xịt mũi có thể giúp trải nghiệm chủng ngừa nhẹ nhàng hơn với trẻ ngại kim, nhưng sự tiện lợi không thay thế bước sàng lọc. Vì đây là vắc-xin sống giảm độc lực, không phải mọi trẻ đều là đối tượng phù hợp; phụ huynh nên trao đổi với nhân viên y tế về tiền sử bệnh, tình trạng hiện tại và lịch sử tiêm chủng trước khi quyết định.
Theo VNVC, nhân viên y tế cần thực hiện hoặc giám sát việc sử dụng và tuân thủ quy trình sàng lọc, an toàn. Điều này cũng nhắc rằng xịt mũi không có nghĩa là có thể tự mua hoặc tự dùng cho trẻ. Câu hỏi hữu ích khi tư vấn là trẻ có phù hợp với vắc-xin dạng sống giảm độc lực hay không, cần bao nhiêu liều và khi nào nên tiêm nhắc hằng năm.
Tóm lại, lựa chọn mới mở rộng cách phòng cúm cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi, đặc biệt về trải nghiệm không dùng kim. Giá trị của nó không nằm ở việc thay thế mọi mũi tiêm, mà ở khả năng bổ sung một phương án có cơ chế và điều kiện sử dụng riêng. Quyết định phù hợp cần dựa trên tư vấn y tế, không chỉ dựa vào độ tuổi hay nỗi sợ kim.
