Sống khỏe tuổi 100: Không phải nghỉ hưu là dừng lại
Sống khỏe tuổi 100 là trạng thái người cao tuổi vẫn duy trì được khả năng tự chăm sóc, vận động linh hoạt, tham gia hoạt động xã hội và làm việc phù hợp với sức khỏe, nhờ kết hợp đều đặn giữa tập luyện sức mạnh nhẹ, chế độ ăn uống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ và nuôi dưỡng đời sống tinh thần chủ động, thay vì hoàn toàn nghỉ ngơi thụ động trong bốn bức tường. Quan điểm phổ biến lâu nay là càng lớn tuổi càng nên nghỉ ngơi, tránh làm việc nhiều. Nhưng nhìn vào những người cao tuổi vẫn làm việc, ta thấy một bức tranh khác: họ không “cố” chống lại tuổi tác, mà chọn cách sống cùng nó. Cụ bà Fuku ở Nhật sinh năm 1923, được đào tạo về ẩm thực truyền thống tại Takasaki vào năm 1964, rồi cùng chồng cải tạo một rạp chiếu phim cũ thành nhà hàng Ginkatei một năm sau. Sau hơn 60 năm, bà vẫn góp mặt trong công việc hằng ngày tại nhà hàng gia đình. Đó không chỉ là câu chuyện hiếm lạ, mà là lời nhắc rằng tuổi già năng động hoàn toàn khả thi nếu ta chuẩn bị từ sớm.
Cụ bà 103 tuổi vẫn đi làm: Công việc là liều thuốc trường thọ
Điều gây ấn tượng ở bà Fuku không phải là con số 103, mà là việc bà vẫn đi làm 6 ngày mỗi tuần và coi căn bếp là nhịp sống của mình. Nhà hàng Ginkatei sau hơn 60 năm vẫn do gia đình vận hành, các con cùng tham gia, còn bà tiếp tục đứng bếp, chuẩn bị món ăn, trò chuyện với khách. Công việc giúp bà duy trì lịch sinh hoạt ổn định, có lý do để thức dậy mỗi sáng và cơ hội gặp gỡ, tương tác với người xung quanh. Theo số liệu của Bộ Y tế Nhật Bản được Reporter Gourmet dẫn lại, nước này có 107.677 người từ 100 tuổi trở lên, trong đó gần 88% là phụ nữ. Câu chuyện của bà Fuku thường được gắn với khái niệm ikigai – lý do để sống, để thấy cuộc đời có ý nghĩa. Với người cao tuổi vẫn làm việc, công việc không chỉ là thu nhập, mà là nền tảng tinh thần: họ cảm thấy mình còn hữu ích, còn đóng góp, còn thuộc về một tập thể. Đó là thứ mà nghỉ hưu hoàn toàn, cắt đứt khỏi môi trường lao động, rất khó mang lại.
Tập luyện sức mạnh tuổi cao: Squat trong lúc chờ mì chín
Bí quyết sống khỏe tuổi 100 của bà Fuku lại nằm ở một thói quen nghe rất bình thường: tranh thủ vận động trong từng khoảng thời gian nhỏ. Khi chờ mì chín, bà tập squat – động tác đứng lên ngồi xuống giúp rèn luyện cơ bắp phần thân dưới. Đáng nói là bà bắt đầu tập luyện tăng cường sức mạnh từ năm 101 tuổi, nghĩa là không bao giờ coi mình đã quá muộn để tập luyện. Đối với người cao tuổi, vận động phù hợp giúp duy trì sức mạnh cơ bắp, khả năng giữ thăng bằng và sự linh hoạt – những yếu tố quyết định để vẫn tự đi lại, đứng lên ngồi xuống, tự chăm sóc bản thân. Kết hợp công việc hàng ngày với bài tập sức mạnh nhẹ như squat là cách thông minh để bảo vệ cơ bắp và xương mà không cần phòng gym hay thiết bị phức tạp. Tuy nhiên, người cao tuổi cần lựa chọn bài tập theo thể trạng, đặc biệt nếu có vấn đề về xương khớp hoặc thăng bằng, và nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi bắt đầu chương trình tập luyện mới. Không thể dựa vào trường hợp của một cá nhân để kết luận một phương pháp vận động sẽ giúp tất cả mọi người sống thọ, nhưng rõ ràng, không vận động thì chắc chắn sức khỏe sẽ xuống dốc nhanh hơn.
Hoạt động xã hội: Đừng để người cao tuổi quanh quẩn trong nhà
Tuổi già không chỉ suy yếu vì bệnh tật, mà còn vì cô đơn và tách khỏi cộng đồng. Kinh nghiệm từ Nhật cho thấy chăm sóc tuổi già không nên bắt đầu khi sức khỏe đã suy giảm, mà phải tạo môi trường để người cao tuổi có thể ra khỏi nhà, gặp gỡ và tham gia sinh hoạt cộng đồng thường xuyên. Một môi trường xã hội thân thiện, nơi họ được gặp gỡ, tham gia hoạt động và duy trì các mối quan hệ, là yếu tố quan trọng giúp họ sống khỏe mạnh, chủ động và có chất lượng cuộc sống tốt hơn. Từng có chương trình phòng ngừa suy giảm sức khỏe tập trung vào nhóm nguy cơ cao, nhưng việc khảo sát, sàng lọc tốn nhiều công sức, chi phí, trong khi tỷ lệ tham gia lại thấp. Nhiều hoạt động chỉ kéo dài khoảng ba tháng, kết thúc là người tham gia quay về nếp cũ. Trong cuộc trao đổi với phóng viên Việt Nam, ông Nakamura Shintaro, Cố vấn cấp cao về an sinh xã hội của JICA, nhấn mạnh vấn đề không phải phân loại rủi ro, mà là xây dựng môi trường để mọi người đều có thể tham gia cộng đồng. Đối với Việt Nam, nhất là nơi chưa có nhiều cơ sở chăm sóc chuyên nghiệp, các câu lạc bộ người cao tuổi, nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng là nền tảng quan trọng để phát triển hoạt động hỗ trợ phù hợp.
Chuẩn bị trước khi nghỉ hưu: Sức khỏe, không chỉ là tiền
Nhiều người ở tuổi 50–55, như người phụ nữ 55 tuổi chia sẻ, vẫn nghĩ nghỉ hưu an yên phụ thuộc chủ yếu vào tiền bạc. Nhưng thực tế, có người chi tiêu mỗi tháng ở mức vừa phải vẫn sống vui vẻ, trong khi người tích cóp nhiều lại phải đối mặt với bệnh tật ngay khi vừa nghỉ hưu. Những kế hoạch du lịch, thăm bạn bè, tận hưởng cuộc sống dễ dàng bị gác lại vì đau nhức xương khớp, bệnh tim mạch, bệnh mạn tính. Khi đó, tiền không thể mua lại sức khỏe đã bị bỏ quên. Trước khi nghỉ hưu, ngoài chuẩn bị tài chính, mỗi người cần chú trọng sức khỏe, duy trì vận động, khám định kỳ và nuôi dưỡng đời sống tinh thần để tuổi già sống khỏe, an yên. Điều khôn ngoan nhất là vừa chuẩn bị tài chính, vừa chăm sóc sức khỏe, duy trì vận động, khám định kỳ và nuôi dưỡng đời sống tinh thần. Điều này không chỉ dành cho người đã cao tuổi; người đang ở tuổi trung niên, còn đi làm, càng cần bắt đầu từ hôm nay. Nếu ta muốn sống khỏe tuổi 100, muốn là người cao tuổi vẫn làm việc, vẫn tham gia hoạt động xã hội sức khỏe, thì phải coi tập luyện sức mạnh tuổi cao, ăn uống lành mạnh và gắn kết cộng đồng là “tài sản” quan trọng không kém tiền bạc.
