Halal và lộ trình mới của Indonesia: cơ hội nhưng không phải lý do trì hoãn
Chứng nhận Halal Indonesia là cơ chế pháp lý và kỹ thuật nhằm bảo đảm các sản phẩm nhập khẩu vào Indonesia tuân thủ luật Shariah về thành phần, quy trình sản xuất, bảo quản, vận chuyển và phân phối, đồng thời đáp ứng yêu cầu rõ ràng về nguồn gốc nguyên liệu, truy xuất và quản trị chất lượng của nước sở tại.
Indonesia là thị trường tiềm năng đối với hàng hóa Việt Nam, nhưng để tiếp cận hiệu quả, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu ngày càng rõ ràng về nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và chứng nhận Halal. Việc tuân thủ không chỉ để “qua cửa” kiểm soát mà còn để xây dựng niềm tin với người tiêu dùng Hồi giáo, vốn chỉ sử dụng sản phẩm đạt tiêu chuẩn Halal.
Theo Luật số 33/2014 và Quy định Chính phủ số 42/2024, nhiều nhóm hàng nhập khẩu vào Indonesia sẽ phải có chứng nhận Halal theo lộ trình bắt buộc. Chính phủ Indonesia đã thông báo điều chỉnh thời hạn chuyển tiếp, trong đó nghĩa vụ chứng nhận đối với thực phẩm, đồ uống, sản phẩm từ động vật nhập khẩu và một số nhóm hàng khác được đề xuất mốc áp dụng mới từ ngày 18/10/2028. Đây là khoảng thời gian quý giá để doanh nghiệp Việt chuẩn bị, nhưng không phải lý do để trì hoãn.
Bối cảnh thương mại Việt Nam – Indonesia và vai trò của hàng Halal
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu phân mảnh, việc tăng cường hội nhập nội khối ASEAN trở thành yêu cầu cấp thiết. Trong khuôn khổ đó, quan hệ đối tác Indonesia – Việt Nam là ví dụ cho thấy hợp tác có thể biến bất định địa chính trị thành cơ hội kinh tế. Hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện và thông qua kế hoạch hành động mới, củng cố liên kết thương mại và đầu tư.
Tuy vậy, kim ngạch thương mại song phương hiện vẫn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng thương mại của mỗi nước, cho thấy tiềm năng chưa được khai thác còn rất lớn. Cơ hội không chỉ nằm ở việc tăng xuất nhập khẩu mà còn ở việc xây dựng chuỗi giá trị khu vực, tạo giá trị gia tăng ngay trong ASEAN. Trong bức tranh đó, xuất khẩu hàng Halal Việt Nam sang Indonesia là một mảnh ghép quan trọng, vì thị trường các nước Hồi giáo vẫn đang bị doanh nghiệp Việt bỏ ngỏ.
Du lịch và ngành công nghiệp Halal được xem là những mảnh ghép hoàn thiện bức tranh hợp tác, cho thấy hội nhập kinh tế không chỉ giới hạn ở sản xuất và công nghệ mà còn mở rộng sang dịch vụ, giao lưu nhân dân và tạo dựng giá trị trong khu vực. Nếu coi chứng nhận Halal là một phần của hệ thống quản trị chất lượng và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp Việt sẽ mở rộng được thị trường không chỉ tại Indonesia mà còn sang các nước ASEAN có cộng đồng Hồi giáo lớn.
Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì trước tiêu chuẩn Halal 2028?
Việc Indonesia điều chỉnh lộ trình chứng nhận Halal đến mốc 18/10/2028 cho một số nhóm hàng nhập khẩu giúp doanh nghiệp Việt có thêm thời gian để đánh giá nguyên liệu, rà soát nhà cung cấp và hoàn thiện quy trình sản xuất. Tuy nhiên, khoảng thời gian chuyển tiếp được kéo dài không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể trì hoãn việc chuẩn bị, vì các thay đổi về nguyên liệu, dây chuyền và tài liệu thường mất nhiều năm để ổn định.
Phạm vi sản phẩm chịu điều chỉnh rất rộng: thực phẩm, đồ uống, dược phẩm, mỹ phẩm, sản phẩm hóa chất, sinh học, biến đổi gen và nhiều loại hàng tiêu dùng. Một số nhóm như mỹ phẩm, sản phẩm hóa chất, sản phẩm biến đổi gen và hàng tiêu dùng cũng được điều chỉnh thời hạn, nhưng không có một mốc chung cho tất cả. Doanh nghiệp không nên áp dụng một thời hạn chung cho mọi mặt hàng, mà phải xác định chính xác nhóm sản phẩm và thời điểm áp dụng đối với từng loại.
Ở góc độ quản trị, việc chuẩn bị cho tiêu chuẩn Halal 2028 nên được xem là cơ hội để nâng cấp toàn bộ hệ thống: từ kiểm soát nguyên liệu đầu vào, thu mua, chế biến, lưu kho, đóng gói, phân phối đến trưng bày sản phẩm. Việc chuẩn bị đầy đủ và đáp ứng các yêu cầu này sẽ giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong quá trình xin chứng nhận và giảm chi phí tuân thủ về lâu dài.
Quy trình 4 bước: cách một doanh nghiệp Việt bắt đầu với chứng nhận Halal Indonesia
Nếu coi đây là một dự án dài hạn, bạn nên đi từng bước rõ ràng, tránh làm hồ sơ vội vàng sát hạn 2028. Dưới đây là một lộ trình thực tế, dựa trên kinh nghiệm nhiều doanh nghiệp đã triển khai Halal như một phần của hệ thống quản trị chất lượng, chứ không phải thủ tục đối phó.
- Rà soát danh mục hàng hóa và xác định đúng nghĩa vụ chứng nhận: phân loại từng sản phẩm dự kiến xuất khẩu sang Indonesia theo nhóm hàng, thành phần, công dụng và quy định áp dụng; tránh mặc định mọi sản phẩm đều được gia hạn đến cùng một thời điểm.
- Chuẩn hóa hồ sơ nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc: lập danh mục nguyên liệu, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, bao bì tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm và nhà cung cấp tương ứng; chứng minh nguyên liệu đầu vào đáp ứng tiêu chuẩn Halal.
- Hoàn thiện quy trình sản xuất, lưu kho và phân phối theo tiêu chuẩn Halal: kiểm soát các công đoạn thu mua, chế biến, lưu kho, đóng gói, phân phối và trưng bày; tổ chức khu vực sản xuất, thiết bị và quy trình xử lý để tránh nhiễm chéo với thành phần không Halal.
- Lựa chọn tổ chức chứng nhận phù hợp và làm việc sớm với đối tác nhập khẩu: đăng ký chứng nhận trực tiếp qua hệ thống trực tuyến của BPJPH hoặc thông qua tổ chức chứng nhận Halal tại Việt Nam được phía Indonesia công nhận; trước khi nộp hồ sơ, xác minh tình trạng công nhận, phạm vi sản phẩm và hiệu lực công nhận, không chỉ căn cứ vào tên tổ chức hoặc việc tổ chức đó có cung cấp dịch vụ chứng nhận Halal.
Hai sai lầm phổ biến mà nhiều doanh nghiệp mắc phải là: áp dụng một thời hạn chung cho tất cả mặt hàng, dẫn đến kế hoạch sản xuất – xuất khẩu lệch so với quy định; và chọn tổ chức chứng nhận chỉ vì tên gọi hoặc quảng cáo, mà không kiểm tra tình trạng được BPJPH công nhận, phạm vi và hiệu lực. Việc thống nhất từ đầu về nghĩa vụ chứng nhận và đối tác chứng nhận sẽ hạn chế nguy cơ sản phẩm đã được sản xuất nhưng chưa đủ điều kiện lưu thông tại thị trường đích.
Kết luận: Halal như một chiến lược hội nhập ASEAN mới
Nếu bạn là doanh nghiệp đang nhắm tới Indonesia và các thị trường Hồi giáo trong ASEAN, coi Halal là chiến lược dài hạn sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn là xử lý như thủ tục bắt buộc. Thị trường các nước Hồi giáo là một thị trường rất tiềm năng còn đang bị các doanh nghiệp Việt Nam bỏ ngỏ, và để gia nhập, mỗi doanh nghiệp cần quan tâm đến tiêu chuẩn Halal hay chứng nhận Halal.
Cơ hội tại Indonesia sẽ rộng mở hơn với những doanh nghiệp coi Halal là một phần của hệ thống quản trị chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Kết hợp với xu hướng hội nhập thương mại mới của ASEAN, nơi Việt Nam và Indonesia có thế mạnh bổ trợ về sản xuất, công nghệ và chuỗi giá trị khu vực, việc đầu tư bài bản vào năng lực Halal giúp doanh nghiệp Việt đứng vững hơn trước biến động toàn cầu, đồng thời mở ra cánh cửa sang nhiều thị trường Hồi giáo khác.
Tóm lại, lộ trình tiêu chuẩn Halal 2028 là khoảng thời gian vàng để chuẩn hóa nguyên liệu, quy trình và hồ sơ, chứ không phải “khoảng nghỉ”. Nếu bắt đầu sớm, làm đúng và coi Halal như một phần của chiến lược hội nhập, bạn sẽ bước vào giai đoạn thương mại Việt Nam Indonesia mới với vị thế chủ động, sản phẩm cạnh tranh và khả năng mở rộng sang toàn ASEAN.
