Đột quỵ có thể đến trước khi cơ thể kịp báo động
Đột quỵ là tình trạng nguồn máu đến một phần não bị gián đoạn hoặc mạch máu trong não bị vỡ, khiến tế bào não thiếu ô xy và dưỡng chất hoặc bị tổn thương do chảy máu.
Bệnh có hai thể chính: nhồi máu não do mạch máu bị tắc và xuất huyết não do mạch máu vỡ. Dù khác cơ chế, cả hai đều có thể gây hậu quả nghiêm trọng như liệt, khó nói, suy giảm trí nhớ hoặc tử vong. Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu, nhưng thường không gây triệu chứng rõ ràng. Người bệnh vẫn có thể làm việc, sinh hoạt bình thường, nên cảm giác khỏe mạnh không chứng minh rằng huyết áp đang an toàn. Chờ đến khi đau đầu hay chóng mặt mới đo là cách phản ứng muộn trước một nguy cơ có thể âm thầm làm tổn thương mạch máu.
Đo định kỳ để không phải đợi biến chứng lên tiếng
Chủ động kiểm tra huyết áp giúp phát hiện nguy cơ khi chưa có biến chứng và tạo cơ hội trao đổi với nhân viên y tế về bước tiếp theo. Đo tại cơ sở y tế hoặc trạm y tế là lựa chọn thiết thực; nếu theo dõi tại nhà, hãy làm theo hướng dẫn về thiết bị, tư thế và thời điểm đo. Ghi lại kết quả để bác sĩ xem khi tái khám, thay vì tự kết luận tình trạng sức khỏe từ một lần đo.
Dữ liệu tại Đắk Lắk cho thấy khoảng cách đáng lo giữa phát hiện và quản lý: năm 2025, tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp được phát hiện là 49%, trong khi tỷ lệ được quản lý, điều trị và đạt mục tiêu điều trị đều ở mức 22,05%. Điều này nhấn mạnh rằng đo một lần chưa đủ; cần biến việc kiểm tra thành thói quen và theo dõi kết quả cùng nhân viên y tế.
Thuốc huyết áp cần dùng đều, kể cả khi chỉ số đã ổn định
Phát hiện tăng huyết áp mới chỉ là bước đầu; duy trì điều trị mới là việc lâu dài. Không tự giảm liều, ngừng thuốc khi thấy chỉ số ổn định hoặc chỉ uống thuốc vào hôm đo thấy huyết áp cao. Chỉ số ổn định có thể là kết quả của thuốc và thay đổi lối sống, chứ không có nghĩa bệnh đã khỏi. Hãy uống đúng đơn, tái khám đúng hẹn và trao đổi với bác sĩ nếu gặp tác dụng không mong muốn hay khó khăn khi dùng thuốc.
Những trường hợp được ghi nhận tại Quảng Ngãi cho thấy hậu quả của việc quên thuốc hoặc chỉ dùng thuốc khi huyết áp tăng: người bệnh đã tử vong sau đột quỵ xuất huyết não hoặc hôn mê kéo dài. Đây không phải lý do để hoảng sợ, mà là lời nhắc rằng tuân thủ điều trị không thể phụ thuộc vào cảm giác khỏe hay một chỉ số đo đơn lẻ. Nếu có vướng mắc, cần trao đổi với bác sĩ thay vì tự thay đổi phác đồ.
Phòng ngừa đột quỵ cần nhìn cả bức tranh nguy cơ
Kiểm soát huyết áp quan trọng, nhưng không nên xem đó là việc duy nhất. Mỡ máu cao, đái tháo đường, rung nhĩ, hút thuốc, thừa cân và ít vận động cũng có thể làm nguy cơ đột quỵ tăng thêm. Vì vậy, người có nhiều yếu tố nguy cơ cần được đánh giá và quản lý tổng thể theo hướng dẫn y tế, thay vì chỉ chú ý đến con số huyết áp.
Giảm muối, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, duy trì vận động vừa sức, kiểm soát cân nặng, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia là những việc hỗ trợ phòng ngừa. Gia đình có thể giúp nhắc uống thuốc, chuẩn bị bữa ăn phù hợp và đưa người thân đi tái khám. Cũng cần nhận biết dấu hiệu đột quỵ xuất hiện đột ngột như méo miệng, yếu hoặc tê một bên người, nói khó, mất thăng bằng hay giảm thị lực. Khi có dấu hiệu, gọi cấp cứu 115, ghi nhớ thời điểm khởi phát và làm theo hướng dẫn y tế; đừng chờ triệu chứng tự hết.
