Đếm ngược đến chuyến bay đầu tiên
Sân bay Long Thành là dự án cảng hàng không quốc tế đang hoàn thiện các công trình, hệ thống vận hành và điều kiện pháp lý để bắt đầu phục vụ hành khách theo từng giai đoạn. Mục tiêu không còn xa: ACV thông báo sân bay dự kiến khai thác từ 0 giờ ngày 24/12/2026. Ngày 05/11/2026, Văn phòng Chính phủ cũng truyền đạt chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, yêu cầu các cơ quan liên quan chịu trách nhiệm nếu để chậm trễ ảnh hưởng đến dự án. Đây là giai đoạn mà tiến độ không thể được đánh giá chỉ bằng khối lượng xây dựng; các hệ thống phải tích hợp, thử nghiệm và được cấp phép để vận hành an toàn. ACV và nhà thầu đang dồn lực, nhưng thời hạn sát nút khiến từng vướng mắc về gói thầu, thanh toán và kết nối đều có thể tác động đến ngày mở cửa. Vì vậy, tiến độ sân bay Long Thành cần được nhìn như một chuỗi điều kiện phải hoàn tất đồng thời, không phải một công trường đơn thuần.
Đến giữa tháng 10, dự án thành phần 3 đạt 85,55% giá trị hợp đồng, trong khi cập nhật của ACV về các công trình thiết yếu cho biết khối lượng xây dựng đạt khoảng 86%. Trong 16 gói xây lắp chính, bốn gói đã hoàn thành; đường cất hạ cánh, đường lăn và sân đỗ đạt 99,5%. Những con số này cho thấy nền tảng xây dựng đã tiến xa, nhưng cũng dễ tạo cảm giác an tâm quá sớm: phần việc còn lại tập trung vào các hạng mục quyết định khả năng khai thác, tích hợp kỹ thuật và nghiệm thu. ACV phối hợp cơ quan quản lý, ban dự án và nhà thầu để tháo gỡ vướng mắc, song kết quả cuối cùng phụ thuộc vào việc biến khối lượng đã thi công thành hệ thống hoạt động được.
Bốn gói thầu trên đường găng
Bốn gói thầu còn nằm trên đường găng là nhà ga hành khách, giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hàng hóa số 1, cùng nhà để xe. Trong đó, nhà ga hành khách đã chuyển từ xây dựng cơ bản sang lắp đặt, kiểm tra và chạy thử hệ thống xử lý hành lý, soi chiếu an ninh, điện và công nghệ thông tin. ACV cùng tư vấn sân bay Incheon xây dựng 55 kịch bản vận hành; hai kịch bản đã được thử nghiệm vào tháng 9. Giai đoạn đầu dự kiến ưu tiên cánh tây và khu trung tâm, với bốn đảo làm thủ tục, phục vụ 20–30 chuyến bay mỗi ngày. Đây là bước chuẩn bị thiết thực cho hành khách, nhưng chỉ có giá trị nếu các hệ thống phối hợp trơn tru khi hoạt động đồng thời.
Nhà ga hàng hóa số 1 mới đạt khoảng 50% khối lượng thi công. Thiết bị vận hành hàng hóa tự động phải đặt từ nước ngoài và dự kiến đến công trường đầu quý I/2027, sau mốc khai thác dự kiến; vì thế, phương án vận hành từng phần, xử lý thủ công một số công đoạn đang được tính đến. Nhà để xe ưu tiên hoàn thành một cánh trước ngày 30/11, đủ khoảng 50% công suất giai đoạn đầu. Gói giao thông nội cảng huy động hơn 2.000 nhân sự và 186 thiết bị, nhưng vẫn chịu sức ép thiếu đá, nhựa đường và phải hoàn thiện nhiều hạng mục trong tháng 12. Điều chỉnh phạm vi, chuyển giao phần việc chậm có thể giúp cứu tiến độ, song không thay thế được kiểm tra chất lượng và nghiệm thu.
Khoảng cách giữa sản lượng và giải ngân là phép thử tài chính đáng chú ý. Đến giữa tháng 10, giá trị giải ngân khoảng 47.055 tỷ đồng, tương đương 54,49% giá trị hợp đồng, thấp hơn đáng kể tỷ lệ sản lượng 85,55%. ACV cho biết hồ sơ chưa hoàn chỉnh là nguyên nhân chính; 12 trong 16 gói còn vướng thay đổi nhà sản xuất, mã hiệu, xuất xứ thiết bị hoặc điều chỉnh thiết kế. Dù từ tháng 5 đã có bảy đợt thanh toán tổng cộng khoảng 6.300 tỷ đồng, gói giao thông nội cảng còn khoảng 2.821 tỷ đồng vướng thủ tục; nhà thầu nhà ga hành khách nêu khối lượng đạt khoảng 90% nhưng thanh toán mới khoảng 50%. Nếu dòng tiền tiếp tục chậm, khả năng tăng nhân lực và duy trì thi công tăng ca sẽ bị ảnh hưởng đúng lúc cần tăng tốc.
Kết nối và vận hành mới là bài kiểm tra với hành khách
Sân bay Long Thành khai thác đúng hẹn không đồng nghĩa hành trình đến sân bay đã thuận tiện. Tuyến T1 dài khoảng 4,3 km nối sân bay với quốc lộ 51; tuyến T2 dài khoảng 3,5 km nối T1 với cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây. Trong khi đó, đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành vẫn ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, chưa thể phục vụ giai đoạn 1. Nếu sân bay mở cửa trước khi các tuyến kết nối hoàn chỉnh, lưu lượng có thể dồn lên cao tốc và quốc lộ 51. Đây không phải vấn đề phụ: thời gian di chuyển, khả năng tiếp cận và mức độ ùn tắc sẽ định hình trải nghiệm của hành khách ngay từ những chuyến bay đầu.
Kế hoạch mở cửa theo từng nấc có thể hạn chế rủi ro, nhưng đòi hỏi vận hành thận trọng. Từ tháng 12/2026 đến tháng 3/2027, ACV dự kiến khai thác ở mức 6–10% công suất; từ tháng 4 đến tháng 10/2027 nâng lên khoảng 50%, rồi hướng tới 100% từ tháng 10/2027. Các hãng trong nước dự kiến tham gia từng bước: Vietnam Airlines dự kiến khai thác tuyến Long Thành – Hà Nội cùng một số đường bay quốc tế, còn Vietjet Air dự kiến mở các đường bay nội địa kết nối sân bay với những trung tâm kinh tế, du lịch lớn. Với hành khách, điều quan trọng không chỉ là có chuyến bay mà còn là quy trình làm thủ tục, hành lý và kết nối mặt đất đủ ổn định.
Tháng 11 là mốc dự kiến hoàn thành nghiệm thu các công trình trọng yếu; thủ tục môi trường, an ninh hàng không và bố trí nhân lực khai thác dự kiến hoàn tất đầu tháng 12. ACV còn dự kiến tổ chức ba đợt thử nghiệm tổng thể, kiểm tra phục vụ hành khách, hành lý, khu bay, an ninh, an toàn và công nghệ thông tin, đồng thời hoàn thiện hồ sơ, giấy phép khai thác. Bởi vậy, thước đo đáng tin cậy nhất trong những tuần cuối không phải số ca làm đêm, mà là kết quả thử nghiệm, nghiệm thu và khả năng xử lý các điểm nghẽn kết nối. Long Thành đang tiến sát ngày mở cửa; để chuyến bay đầu tiên trở thành khởi đầu vận hành có thể tin cậy, các hạng mục trên đường găng và hạ tầng kết nối phải theo kịp lời hẹn.
