Đà xuất khẩu bật lên cùng nhu cầu Philippines
Xuất khẩu gạo Việt Nam là hoạt động đưa các chủng loại gạo trong nước ra thị trường quốc tế, nơi sức cạnh tranh ngày càng phụ thuộc đồng thời vào sản lượng, chất lượng và khả năng đáp ứng nhu cầu người mua. Trong 10 tháng, lượng gạo xuất khẩu đạt 6,83 triệu tấn; riêng tháng 10 đạt 475.000 tấn, tăng 37,2% so với cùng kỳ năm trước. Đây là cú bật đáng chú ý sau giai đoạn Philippines tạm ngừng cấp giấy phép kiểm dịch đối với gạo nhập khẩu từ Việt Nam, Thái Lan và Myanmar vào cao điểm thu hoạch trong nước, khiến nhu cầu ngắn hạn suy yếu. Người mua Philippines đang quay lại, tạo lực đỡ trực tiếp cho đơn hàng và giá. Nhưng không nên xem mức tăng của một tháng là bảo đảm cho cả năm: đà này còn phụ thuộc việc nhu cầu dự kiến chuyển thành giao dịch thực tế và giấy phép nhập khẩu được cấp trở lại.
Giá gạo thơm tăng, nhưng lực mua vẫn là biến số
Tín hiệu từ Philippines đã nhanh chóng phản ánh lên giá gạo thơm. Gạo thơm hạt dài 5% tấm của Việt Nam được ghi nhận ở mức cao nhất trong hơn hai tháng, còn gạo DT8 loại 5% tấm được chào bán cao hơn mặt bằng chung. Tuy nhiên, mức giá bằng USD trong các bản tin thị trường không được lặp lại ở đây; điều quan trọng là hướng biến động và nguyên nhân: nhà nhập khẩu tìm cách mua trước, kỳ vọng giấy phép SPS sẽ được cấp và hàng có thể vận chuyển ngay sau đó. Đây là lực cầu có thật nhưng vẫn gắn với điều kiện chính sách. Nếu giấy phép chưa được phê duyệt, tâm lý đặt hàng trước có thể không trở thành lượng mua ổn định. Vì vậy, giá gạo thơm tăng là cơ hội cho người bán, đồng thời cũng là lời nhắc rằng thị trường Philippines chưa thể được xem như đã mở hoàn toàn.
Việt Nam và Thái Lan cùng lập đỉnh giá gần hai năm
Không chỉ Việt Nam, giá xuất khẩu gạo Thái Lan cũng lên mức cao nhất trong gần hai năm, cho thấy đợt tăng có nền tảng rộng hơn một nhịp mua riêng lẻ. Tại Việt Nam, gạo 5% tấm được chào ở vùng giá cao nhất kể từ tháng 12/2024; tại Thái Lan, giá cùng phẩm cấp cũng tăng khi nhu cầu mạnh và nguồn cung ở một số khu vực bị hạn chế. Lo ngại gián đoạn nguồn cung, lũ lụt tại vùng trồng lúa và triển vọng vụ mùa tiếp theo đều góp phần nâng đỡ thị trường. Trái chiều, giá gạo Ấn Độ giảm nhẹ khi nguồn cung vụ mới cải thiện, nhắc rằng người mua vẫn có lựa chọn thay thế. Bởi vậy, lợi thế của gạo Việt không thể chỉ dựa vào mặt bằng giá khu vực: khả năng giao hàng đúng cam kết và khác biệt về phẩm chất mới giúp giữ khách khi nguồn cung đối thủ thay đổi.
Chất lượng đã tiến lên; thương hiệu phải theo kịp
Cơ cấu hàng xuất khẩu cho thấy hướng dịch chuyển đáng khích lệ: theo dữ liệu VFA công bố tháng 10, gạo thơm và gạo chất lượng cao chiếm gần 68% tổng lượng xuất khẩu, còn gạo trắng phổ thông chiếm hơn 19%. Khoảng 70.000 tấn gạo thuộc Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao đã được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”. Đây là nền tảng để cạnh tranh bằng giá trị thay vì chỉ chạy theo sản lượng, nhưng nhãn hiệu tự nó chưa tạo ra lòng trung thành. Doanh nghiệp cần chứng minh nguồn gốc, kiểm soát chất lượng ổn định và thực hiện đúng thỏa thuận qua từng lô hàng. Nhu cầu nhập khẩu của Philippines được dự báo vẫn lớn, giấy phép SPS có thể được cấp trong tháng 11 và tháng 12, nhưng triển vọng giá còn phụ thuộc diễn biến này. Kết luận rõ ràng: đà tăng hiện tại mở cửa cơ hội; xây dựng thương hiệu và niềm tin khách hàng mới quyết định cơ hội ấy có bền hay không.
