Mục tiêu thương mại cần được nâng đỡ bằng hợp tác thực chất
Hợp tác thương mại Việt Nam–Indonesia là quá trình hai nền kinh tế kết nối giao dịch, đầu tư và năng lực sản xuất để cùng mở rộng thị trường, thay vì chỉ mua bán hàng hóa qua biên giới. Ngày 30/10, Bộ Ngoại giao Việt Nam, Đại sứ quán Indonesia và chính quyền Quảng Ninh tổ chức Hội nghị Gặp gỡ Indonesia 2026, quy tụ đại diện địa phương, doanh nghiệp, trường đại học và cơ quan hai nước.
Thời điểm tổ chức đáng chú ý: quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện đã được nâng cấp, còn kim ngạch hai chiều tiến gần mục tiêu 18 tỷ USD vào năm 2028. Trong chín tháng đầu năm 2026, thương mại song phương vượt 14,6 tỷ USD. Con số này cho thấy đích đến không xa, nhưng tăng trưởng tiếp theo khó chỉ dựa vào các giao dịch hiện có. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Hoàng Vân, hợp tác kinh tế cần đi từ trao đổi hàng hóa và thu hút đầu tư sang liên kết sản xuất, tham gia chuỗi cung ứng để nâng giá trị gia tăng và sức cạnh tranh. Đó mới là phép thử quan trọng của mục tiêu 18 tỷ USD.
Đầu tư có ý nghĩa khi tạo ra mạng lưới sản xuất
Cơ hội đầu tư Việt Nam Indonesia sẽ có sức nặng hơn nếu doanh nghiệp xây dựng được năng lực sản xuất bổ trợ ở cả hai thị trường. Một ví dụ cụ thể xuất hiện ngay sau hội nghị: ngày 30/10, Thống đốc Trung Java Ahmad Luthfi làm việc với TBS Group tại Thành phố Hồ Chí Minh; hai bên ký biên bản ghi nhớ làm cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng sản xuất tại địa phương này. Trung Java ưu tiên thu hút các ngành giày dép, đồ da, túi xách và may mặc.
Đây không chỉ là câu chuyện tìm thêm địa điểm sản xuất. Mạng lưới ở nhiều quốc gia có thể giúp doanh nghiệp nhận đơn hàng lớn hơn và phân tán rủi ro khi chuỗi cung ứng biến động. TBS cho biết tập đoàn vẫn duy trì tại Việt Nam các năng lực cốt lõi như nghiên cứu phát triển, logistics và chuỗi cung ứng nguồn. Mô hình đáng theo đuổi là giữ các khâu có giá trị cao trong nước, đồng thời tổ chức sản xuất linh hoạt trong khu vực. Kết nối khu công nghiệp và tháo gỡ rào cản tiếp cận thị trường vì thế quan trọng không kém việc ký thêm biên bản ghi nhớ.
Công nghệ cao và hạ tầng xanh mở rộng dư địa hợp tác
Muốn chuỗi cung ứng khu vực có sức cạnh tranh lâu dài, hai nước cần bổ sung công nghệ và hạ tầng vào nền tảng sản xuất. Các lĩnh vực được đề xuất gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng; hai bên cũng được khuyến nghị nghiên cứu hình thành các trung tâm nghiên cứu, phát triển chung. Đây là hướng đi hợp lý: nếu chỉ mở rộng công suất mà không nâng kỹ năng, công nghệ và hiệu quả năng lượng, doanh nghiệp sẽ khó tăng giá trị trong chuỗi.
Hạ tầng xanh và hạ tầng số cũng là phần thiết yếu, không phải lĩnh vực phụ trợ. Chúng tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững, cải thiện kết nối và tăng khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng. Với người dân, kết nối tốt hơn có thể làm thuận lợi cho giao thương, du lịch và trao đổi giữa hai nước. Quảng Ninh đã đề xuất nghiên cứu cùng hãng hàng không, doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư về đường bay thẳng hoặc chuyến bay thuê bao giữa Indonesia và Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn. Dù còn ở bước đề xuất, đây là ví dụ thiết thực về cách hạ tầng kết nối có thể đưa hợp tác đến gần hoạt động thường ngày.
Giáo dục và hợp tác Halal cần đi từ cam kết đến tiêu chuẩn
Giáo dục và nghiên cứu là phần đầu tư dài hạn cho năng lực hợp tác. Ba biên bản ghi nhớ giữa các trường đại học Việt Nam và Indonesia tập trung vào trao đổi học thuật, nghiên cứu chung và phát triển nguồn nhân lực. Nếu được triển khai thành dự án nghiên cứu, chương trình đào tạo và trao đổi sinh viên cụ thể, các thỏa thuận này có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận nhân lực hiểu cả công nghệ lẫn thị trường khu vực. Nếu dừng ở nghi thức ký kết, lợi ích sẽ rất hạn chế.
Hợp tác Halal cũng có tiềm năng thương mại rõ rệt, nhất là trong nông nghiệp và thủy sản. Hai bên đã trao đổi cơ hội kết nối doanh nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm về tiêu chuẩn, chứng nhận Halal và phát triển sản phẩm, dịch vụ phù hợp nhu cầu thị trường. Phát triển chuỗi cung ứng Halal có thể mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường có nhu cầu đối với hàng hóa đạt chứng nhận. Nhưng muốn tạo đơn hàng bền vững, doanh nghiệp cần hiểu yêu cầu chứng nhận và tổ chức sản xuất, chế biến nhất quán. Bước tiếp theo nên là xác định dự án khả thi, lập đầu mối phối hợp và theo dõi thực hiện sau hội nghị.
