Từ cảnh báo sang năng lực tự bảo vệ
CyberZ là dự án truyền thông cộng đồng giúp sinh viên nhận diện lừa đảo trực tuyến, rèn kỹ năng ứng phó và chủ động chia sẻ kiến thức an toàn số với những người xung quanh. Sáng 29/10 tại Hà Nội, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam phối hợp với TikTok Việt Nam phát động dự án với chủ đề “Tiên phong phòng trừ lừa đảo”. Định hướng này đúng lúc: các chiêu trò ngày càng khó nhận diện khi kẻ gian có thể dùng AI, giả mạo hình ảnh, giọng nói và khai thác lòng tin, tình cảm hoặc nỗi sợ để thao túng nạn nhân. Vì thế, một lời cảnh báo về thủ đoạn mới là chưa đủ. Sinh viên cần được thực hành cách kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và xử lý tình huống bất thường. Giá trị của CyberZ sẽ nằm ở năng lực mà người tham gia mang theo sau chương trình, chứ không chỉ ở mức độ chú ý mà chiến dịch tạo ra.
Thành thạo công nghệ không đồng nghĩa miễn nhiễm
Quan niệm rằng người trẻ rành công nghệ thì khó mắc bẫy cần được nhìn nhận lại. Những vụ sinh viên bị thao túng bằng thủ đoạn “bắt cóc online” cho thấy kỹ năng sử dụng nền tảng số không tự động giúp một người bình tĩnh trước sức ép tâm lý. Kẻ lừa đảo có thể nhắm vào nỗi sợ và sự hoang mang, khiến nạn nhân hành động vội vàng thay vì xác minh thông tin. Đó là lý do lừa đảo sinh viên không thể được ngăn chặn chỉ bằng việc nhắc mọi người “cẩn thận hơn”. CyberZ hướng tới cung cấp kiến thức, tập huấn kỹ năng và thực hành các tình huống thường gặp, để người học có cơ hội nhận diện dấu hiệu rủi ro trước khi đối mặt với một cuộc khủng hoảng thật. Cách tiếp cận này biến phòng chống lừa đảo từ lời khuyên chung thành năng lực có thể tập luyện và áp dụng.
Sinh viên không chỉ là người cần được bảo vệ
Điểm đáng chú ý của CyberZ là đặt sinh viên vào vị trí người tạo ra giải pháp, chứ không chỉ tiếp nhận cảnh báo. Dự án khuyến khích người trẻ phát huy sáng tạo, làm nội dung truyền thông và đề xuất ý tưởng giúp cộng đồng nhận diện, phòng tránh lừa đảo. Cuộc thi CyberZ Challenge tạo không gian để phát triển những sáng kiến như vậy; các ý tưởng xuất sắc có thể được hoàn thiện và kết nối nguồn lực để triển khai trong thực tế. Đây là hướng đi có sức lan tỏa hơn việc yêu cầu mỗi cá nhân tự xoay xở: một video dễ hiểu hoặc lời hướng dẫn có căn cứ có thể đến với bạn bè, gia đình và nhiều người khác. Tuy nhiên, tinh thần tiên phong cần đi cùng trách nhiệm: sinh viên nên cảnh báo dấu hiệu đáng ngờ có căn cứ và chuyển thông tin đến đúng cơ quan, thay vì tự điều tra hay kết luận thay nhà chức trách.
Thước đo là hành động sau chiến dịch
Cổng thông tin CyberZ tập hợp tài liệu, kiến thức và hoạt động để sinh viên kiểm tra hiểu biết, thực hành nhận diện tình huống lừa đảo và rèn cách ứng phó trên môi trường số. Trên TikTok, hashtag #LuaDaoTrucTuyen đã có hơn 151.500 nội dung được đăng tải tính đến thời điểm bài nguồn ghi nhận. Con số này cho thấy chủ đề đã có lượng nội dung đáng kể, nhưng độ phủ không nên là thước đo duy nhất. Điều quan trọng hơn là sinh viên có kiểm chứng trước khi chia sẻ, nhận ra dấu hiệu bất thường và giúp người thân biết cách tự bảo vệ hay không. Những ý tưởng được chọn trong khuôn khổ dự án được định hướng tiếp tục hoàn thiện, kết nối nguồn lực và triển khai thành hoạt động cộng đồng có tính kế thừa. Nếu duy trì được những kỹ năng và sáng kiến ấy, CyberZ sẽ góp phần xây dựng an toàn trực tuyến như một thói quen chung, thay vì một chiến dịch chỉ được nhớ đến trong thời gian phát động.
