Vitamin cần thiết, nhưng không phải ai cũng cần uống mỗi ngày
Vitamin là những chất dinh dưỡng thiết yếu giúp cơ thể duy trì các chức năng sống, nhưng nhu cầu bổ sung phụ thuộc vào chế độ ăn, khả năng hấp thu và tình trạng sức khỏe của từng người. Vì thế, uống vitamin mỗi ngày không phải thói quen mặc định để khỏe hơn; nguyên tắc hợp lý là xác định thiếu gì rồi mới bù nấy. PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu cho biết vitamin đôi khi là thuốc thực sự, nên cần được sử dụng khi có chỉ định chuyên môn. Vitamin C là ví dụ cho thấy uống bổ sung không đảm bảo phòng bệnh: ở đa số người, dùng hằng ngày không làm giảm đáng kể nguy cơ cảm lạnh, dù có thể rút ngắn bệnh đôi chút. Dữ liệu này không phải lý do để tự dùng liều cao, mà là lời nhắc rằng viên uống không thay thế đánh giá nhu cầu cá nhân.
Vitamin từ thực phẩm nên là nền tảng
Với nhiều người, cách thiết thực nhất để đáp ứng nhu cầu vitamin là ăn đa dạng thay vì dựa vào một lọ đa vi chất. Ổi cung cấp vitamin C; rau lá xanh có folate và vitamin K; thịt, cá, trứng và sữa là nguồn B12; các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, hạt và dầu thực vật cũng góp phần cung cấp những vitamin khác. Một quả ổi lớn có thể cung cấp lượng vitamin C đáng kể. Vitamin còn đảm nhiệm các vai trò cụ thể: B1 hỗ trợ tạo năng lượng và hoạt động bình thường của tim, cơ, hệ thần kinh; vitamin C tham gia tạo collagen, củng cố xương và nướu, đồng thời giúp hấp thu sắt và canxi. Cơ thể cũng tạo vitamin D khi da tiếp xúc với ánh nắng. Điều đó không có nghĩa một thực đơn đơn điển hình đáp ứng mọi nhu cầu, nhưng thực phẩm nên là điểm xuất phát, không phải viên uống.
Có trường hợp cần bổ sung theo hướng dẫn
Bổ sung vitamin có cơ sở khi đã xác định thiếu hụt, có nguy cơ thiếu hoặc thuộc nhóm được khuyến nghị dùng theo chỉ định. Người ăn thuần chay có thể thiếu B12 nếu không dùng thực phẩm tăng cường hoặc sản phẩm bổ sung phù hợp, vì B12 tự nhiên chủ yếu có trong thực phẩm nguồn gốc động vật như thịt, cá, trứng và sữa. Người từng phẫu thuật cắt dạ dày cũng cần được lưu ý vì khả năng hấp thu B12 liên quan đến acid dạ dày và yếu tố nội tại. Phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc đang mang thai, người có bệnh lý gây kém hấp thu và người đã được xác định thiếu vitamin có thể cần bổ sung theo hướng dẫn chuyên môn. Đây là những tình huống để trao đổi với nhân viên y tế, không phải căn cứ để tự chọn loại, liều hay thời gian dùng. Một số vitamin được xem như thuốc trong những trường hợp cần thiết, vì vậy quyết định sử dụng nên dựa trên nhu cầu cụ thể.
Đừng xem mọi vitamin là vô hại
Cách cơ thể xử lý vitamin cũng là lý do không nên uống tùy tiện. Vitamin A, D, E và K tan trong dầu, có thể được dự trữ ở gan và mô mỡ; bổ sung quá mức một số loại có nguy cơ tích lũy và gây hại. Vitamin C và phần lớn vitamin nhóm B tan trong nước, nhưng điều đó không biến việc dùng liều cao thành cần thiết; B12 cũng là ngoại lệ có thể được cơ thể dự trữ lâu hơn. Nếu chế độ ăn đã đáp ứng nhu cầu, vitamin tan trong dầu không nhất thiết phải bổ sung hằng ngày. Nước tiểu vàng sáng sau khi uống vitamin tổng hợp có thể liên quan đến lượng B2 dư được đào thải, nhưng dấu hiệu này không cho biết bạn có thiếu vitamin hay không. Kết luận nên đơn giản: ưu tiên bữa ăn đa dạng, còn viên uống dành cho nhu cầu được xác định và hướng dẫn phù hợp.
