PPI bùng nổ: Tín hiệu lạm phát đầu vào không thể xem nhẹ
Chỉ số giá sản xuất (PPI) là thước đo mức độ tăng giá ở khâu sản xuất, phản ánh lạm phát đầu vào mà doanh nghiệp phải gánh chịu trước khi hàng hóa và dịch vụ đến tay người tiêu dùng; khi chỉ số PPI Mỹ tăng mạnh và kéo dài, nó thường báo hiệu áp lực giá sẽ sớm lan sang lạm phát tiêu dùng, lợi nhuận doanh nghiệp và điều chỉnh chính sách tiền tệ của Fed. Chỉ số PPI Mỹ cho nhu cầu cuối cùng đã tăng 1,3% trong tháng 9, mức tăng theo tháng mạnh nhất kể từ tháng 3/2022, sau mức 0,5% của tháng 8. So với cùng kỳ, PPI tăng 6,3%, cao hơn dự báo và là mức cao nhất kể từ cuối năm 2022. Năng lượng là động lực lớn nhất khi giá năng lượng tăng 10,8%, đóng góp hơn 80% mức tăng giá hàng hóa; riêng giá xăng tăng 20,3% và dầu diesel tăng 21% so với tháng trước. Đáng lo hơn, ngay cả khi loại trừ thực phẩm và năng lượng, PPI lõi vẫn tăng 0,7% theo tháng và 5% theo năm, cho thấy áp lực giá sản xuất đã lan rộng chứ không còn là cú sốc cục bộ từ nhiên liệu.
Lạm phát đầu vào leo thang trong khi tiêu dùng hụt hơi
Điểm nghịch lý của bức tranh hiện tại là lạm phát đầu vào tăng nóng, nhưng sức mua lại bắt đầu mệt mỏi. Giá hàng hóa thành phẩm tăng 2,6% và giá dịch vụ tăng 0,8%, cho thấy áp lực giá sản xuất đang lan rộng khắp chuỗi cung ứng chứ không chỉ tập trung vào một vài nhóm. Ngay cả thước đo PPI loại trừ thực phẩm, năng lượng và dịch vụ thương mại cũng tăng 0,5% trong tháng 9, phản ánh lạm phát cơ bản chưa hạ nhiệt. Trong khi đó, doanh số bán lẻ tổng thể được hỗ trợ bởi giá xăng cao hơn, với doanh thu tại các trạm xăng tăng tới 6,4% – nghĩa là người tiêu dùng đang trả nhiều tiền hơn cho cùng một lượng nhiên liệu. Nếu loại trừ ô tô, xăng dầu, vật liệu xây dựng và dịch vụ ăn uống, doanh số bán lẻ cơ bản chỉ nhích 0,1% sau khi tăng 1,2% trong tháng 8, cho thấy động lực tiêu dùng thực sự đang yếu đi. Các nhà kinh tế vẫn ước tính chi tiêu tiêu dùng tăng trên 3% trong quý III, nhưng đều thừa nhận đà này đang giảm dần về cuối năm.
Xung đột Trung Đông và vòng xoáy áp lực giá sản xuất
Không thể hiểu cú nhảy vọt của chỉ số PPI Mỹ nếu bỏ qua bối cảnh địa chính trị. Giá dầu thế giới đang neo cao do căng thẳng tại Trung Đông, kéo theo chi phí vận tải, nguyên liệu và sản xuất tăng lên trên diện rộng. Giá năng lượng tăng tới 10,8% trong tháng, với giá xăng vọt 20,3%, trở thành tác nhân trực tiếp đẩy lạm phát đầu vào lên cao. Điều đáng ngại là cú sốc này đã bắt đầu thấm vào dịch vụ: chi phí vận chuyển hàng hóa đường bộ tăng 3,8%, giá vé máy bay tăng 5% và giá phòng khách sạn, nhà nghỉ tăng 5,6% chỉ trong một tháng. Khi áp lực giá sản xuất lan sang nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ, doanh nghiệp buộc phải chọn giữa hai kịch bản khó: hoặc chấp nhận biên lợi nhuận bị bào mòn, hoặc chuyển chi phí sang người tiêu dùng, kéo lạm phát tiêu dùng đi lên và làm suy yếu thêm sức mua. Áp lực chi phí sản xuất vì thế có nguy cơ lan sang giá tiêu dùng, lợi nhuận doanh nghiệp và thị trường tài chính toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam.
Fed ở ngã ba đường: tăng lãi suất thêm hay chấp nhận rủi ro lạm phát?
Với chỉ số PPI Mỹ tăng 6,3% so với cùng kỳ và lạm phát lõi vẫn cao hơn kỳ vọng, Fed có đủ lý do để tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ. Báo cáo PPI nóng lên ngay sau số liệu CPI vượt dự báo khiến triển vọng quyết định lãi suất Fed trở nên phức tạp. Một mặt, nếu không hành động, cú sốc năng lượng và lạm phát đầu vào có thể ngấm sâu vào giá tiêu dùng, khiến mục tiêu 2% ngày càng xa tầm với. Mặt khác, tăng lãi suất quá nhanh trong bối cảnh doanh số bán lẻ cơ bản gần như đi ngang và một số khu vực kinh tế đã chịu sức ép chi phí vốn cao sẽ làm rủi ro suy giảm tăng trưởng tăng lên. Chủ tịch Fed San Francisco Mary Daly thừa nhận Fed nhiều khả năng vẫn cần tăng thêm lãi suất, nhưng không nhất thiết phải làm điều đó ngay tại cuộc họp ngày 27–28/10, nhấn mạnh ngân hàng trung ương cần thêm thời gian quan sát dữ liệu mới. Sau báo cáo PPI và bán lẻ, thị trường chỉ định giá khoảng 30% khả năng Fed tăng lãi suất trong tháng 10 và nghiêng về kịch bản đợt tăng tiếp theo vào tháng 12.
Tác động dây chuyền tới thị trường toàn cầu và bài toán cho nhà đầu tư
Câu hỏi thực chất không còn là Fed có tăng lãi suất thêm hay không, mà là Fed chấp nhận hi sinh bao nhiêu tăng trưởng để đổi lấy kiểm soát lạm phát. Giá sản xuất tăng có thể được doanh nghiệp chuyển một phần sang người tiêu dùng, khiến lạm phát khó quay về mục tiêu 2% của Fed và buộc lãi suất phải duy trì ở vùng cao lâu hơn dự tính. Điều này đồng nghĩa chi phí vốn toàn cầu cao hơn, định giá tài sản tài chính chịu sức ép và dòng vốn có thể dịch chuyển mạnh giữa các thị trường. Áp lực giá sản xuất tại Mỹ vì thế không chỉ là câu chuyện nội địa, mà là biến số quan trọng cho mọi nền kinh tế mở, trong đó có Việt Nam. Trong bối cảnh chỉ số PPI Mỹ tăng mạnh, lạm phát đầu vào chưa hạ và tiêu dùng có dấu hiệu yếu đi, lựa chọn hợp lý nhất với Fed có lẽ là giữ giọng điệu cứng rắn, sẵn sàng tăng lãi suất nếu cần, nhưng tận dụng tối đa “thời gian chờ” để tránh siết quá tay. Với nhà đầu tư, giai đoạn này đòi hỏi chuẩn bị cho cả hai kịch bản: lãi suất cao kéo dài và biến động mạnh trên thị trường tài chính toàn cầu.
