Khi nhiếp ảnh đưa giáo lý vào đời sống
Cuộc thi ảnh Phật giáo “Buddhism in Life” là sân chơi nhiếp ảnh ghi lại cách đạo Phật hiện diện trong đời sống đương đại, từ không gian chùa chiền đến những hành động phụng sự cộng đồng. Lễ trao giải lần thứ ba và triển lãm được tổ chức tại chùa Quán Sứ, Hà Nội, sáng 31/10, nơi những khuôn hình được chọn mời công chúng nhìn đạo Phật qua con người và việc làm cụ thể. Cuộc thi nhận 2.288 tác phẩm của 344 tác giả đến từ 31 tỉnh, thành, với hai chủ đề “Phật giáo trong đời sống” và “Ngọa Vân”. Quy mô ấy đáng chú ý, nhưng giá trị của ảnh Buddhism in Life không nằm ở số lượng: điều đáng xem là cách mỗi tác giả tìm được một khoảnh khắc khiến từ bi, trí tuệ và tinh thần phụng sự trở nên dễ cảm nhận.
Ban giám khảo chọn 107 tác phẩm triển lãm và trao giải cho 15 tác phẩm xuất sắc. Riêng triển lãm tại chùa Quán Sứ mở cửa từ ngày 31/10 đến 7/11; các tác phẩm nổi bật cũng dự kiến được trưng bày tại Làng Thiền Ngọa Vân, Quảng Ninh, từ ngày 8 đến 19/12. Vì vậy, sự kiện không dừng ở nghi thức trao giải: nó tạo cơ hội để người xem gặp gỡ những góc nhìn khác nhau về văn hóa Phật giáo.
Hai giải cao nhất: từ biểu tượng đến sự hy sinh
Giải nhất thuộc về Bùi Văn Hải, đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, với tác phẩm “Phật tọa giữa mây trên mái nhà Đông Dương”. Tác phẩm được giới thiệu là khắc họa vẻ đẹp của Phật giáo nhập thế, mở ra một góc nhìn nhân văn về xã hội đương đại. Hình ảnh Đức Phật giữa tầng mây và kiến trúc gợi liên tưởng về sự tĩnh tại, nhưng sức nặng của giải thưởng nằm ở cách tác phẩm nối biểu tượng tâm linh với đời sống hôm nay.
Giải nhì được trao cho Nguyễn Mạnh Cường, cũng đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, với tác phẩm “Ngưỡng mộ sự hy sinh vì đạo”. Trong khi giải nhất gợi suy tư bằng hình ảnh giàu tính biểu tượng, tác phẩm giải nhì hướng sự chú ý đến đức hy sinh và lòng tận tụy. Hai lựa chọn cho thấy nhiếp ảnh Phật giáo không bị bó hẹp trong ảnh phong cảnh hay nghi lễ: ảnh có thể gợi câu hỏi về cách con người sống với niềm tin và trách nhiệm. Ba giải ba thuộc về Diễm Công Hải, Tôn Thất Tuấn Ninh và Nguyễn Việt Hoàng, bổ sung thêm những sắc thái cho cuộc triển lãm.
Những khuôn hình kể về từ bi và phụng sự
Các tác phẩm trưng bày đưa người xem qua cảnh quan, kiến trúc chùa, đời sống tu hành, hoạt động từ thiện và đóng góp cho cộng đồng. Một số ảnh còn tôn vinh vẻ đẹp của các di tích thuộc quần thể di sản Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc. Sự đa dạng này làm triển lãm ảnh Phật giáo có sức gợi hơn một bộ sưu tập hình ảnh đẹp: mỗi chủ đề đưa tinh thần đạo Phật về một khía cạnh cụ thể của đời sống, nơi lòng từ bi được thể hiện bằng sự sẻ chia và trí tuệ bằng cách nhìn sâu vào con người.
Thượng tọa Thích Đạo Hiển cho biết cuộc thi được khơi nguồn từ tinh thần Phật giáo nhập thế của vua Trần Nhân Tông, và mỗi khoảnh khắc qua ống kính có thể trở thành câu chuyện giúp công chúng cảm nhận gần hơn tinh thần từ bi, trí tuệ, phụng sự. Nhận định ấy nêu đúng tiêu chí để nhìn các tác phẩm: ảnh không cần minh họa giáo lý bằng lời, mà có thể để một hành động, một gương mặt hay một không gian tự cất tiếng. Khi những điều bình dị được ghi lại bằng sự quan sát có chiều sâu, triển lãm trở thành nhịp cầu giữa văn hóa Phật giáo và cuộc sống hôm nay.
Một cuộc thi đáng nhớ nhờ góc nhìn, không chỉ giải thưởng
Điều làm cuộc thi lần thứ ba có ý nghĩa không chỉ là danh sách tác phẩm đoạt giải, mà là lời mời nhìn Phật giáo qua những câu chuyện đang diễn ra quanh ta. Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam nhận xét các tác phẩm năm nay cho thấy sự tìm tòi nghiêm túc về góc máy, ánh sáng và chiều sâu tư tưởng. Đó là đòi hỏi phù hợp với thể loại: một bức ảnh về đời sống tâm linh cần hơn bố cục đẹp; nó cần sự tinh tế để không biến con người thành phông nền cho biểu tượng.
Từ hai giải cao nhất đến các tác phẩm về cảnh quan, tu hành và hoạt động cộng đồng, cuộc thi cho thấy nhiếp ảnh có thể làm cho những giá trị trừu tượng trở nên gần gũi mà không cần lên lớp. Khi ảnh gợi được lòng trắc ẩn và ý thức phụng sự, giải thưởng chỉ là điểm khởi đầu cho cuộc gặp giữa tác phẩm với người xem. Triển lãm tại chùa Quán Sứ vì thế đáng được nhìn như một trải nghiệm về cách đạo Phật hiện diện trong đời thường: lặng lẽ, cụ thể và hướng về con người.
