Bệnh dại nguy hiểm vì thời điểm dự phòng không thể chờ đợi
Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm do vi-rút gây ra, lây sang người chủ yếu qua vết cắn hoặc vết cào của động vật mắc bệnh và gần như luôn gây tử vong khi triệu chứng lâm sàng xuất hiện. Đây là lý do sau một lần chó cắn, lựa chọn an toàn không phải là chờ xem con vật có biểu hiện bất thường hay không, mà là xử lý vết thương và tìm tư vấn y tế ngay. Trong 9 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 54 người tử vong do bệnh dại; cùng thời gian, khoảng 400.000 người phải điều trị dự phòng sau khi bị chó, mèo cắn hoặc tiếp xúc có nguy cơ. Con số tử vong cho thấy dự phòng không phải thủ tục thừa thãi: vaccine có thể ngăn bệnh trước khi phát, nhưng không thể dựa vào đó để trì hoãn đến lúc xuất hiện triệu chứng.
Mức độ nguy hiểm không dừng ở một vài địa phương. Giai đoạn 2022–2025, Việt Nam ghi nhận trung bình 77 ca tử vong do bệnh dại mỗi năm. Những số liệu này đáng để người dân nhìn nhận mỗi vết cắn hoặc lần tiếp xúc nguy cơ như một tình huống cần được đánh giá chuyên môn, thay vì tự phán đoán qua vẻ ngoài của con vật.
Tây Ninh và một ca tử vong cho thấy hậu quả của việc bỏ lỡ dự phòng
Tây Ninh ghi nhận 10 trường hợp tử vong do bệnh dại từ đầu năm 2026; đồng thời, chó mắc bệnh dại được phát hiện tại 7 xã, phường, với tổng cộng 9 trường hợp trên chó. Đây không phải lý do để hoảng sợ, nhưng là cảnh báo rõ ràng rằng nguy cơ vẫn hiện hữu và việc quản lý vật nuôi không thể xem nhẹ.
Một trường hợp khác cho thấy cái giá của việc chờ đợi: người đàn ông 27 tuổi ở xã Đa Kia bị chó thả rông nghi mắc dại cắn vào ngón tay khoảng hai tháng trước khi phát bệnh. Vết thương độ III nhưng anh không xử lý và không tiêm vaccine. Ngày 15/10, anh xuất hiện sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, chán ăn và khó nuốt; ngày 18/10 được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh, rồi tử vong ngày 19/10. Sau điều tra, ngành y tế phát hiện thêm một trẻ nhỏ sinh năm 2020 bị chính con chó đó cắn vào ngực và có nguy cơ phơi nhiễm bệnh dại.
Vụ việc còn nhắc rằng nguy cơ có thể lan tới người tiếp xúc với chó nghi mắc dại trong quá trình giết mổ hoặc tiêu thụ. Không nên xử lý hay sử dụng động vật nghi mắc bệnh; người có tiếp xúc cần khai báo và được cơ quan y tế hướng dẫn đánh giá nguy cơ.
Làm gì ngay sau khi chó, mèo cắn hoặc cào?
Việc đầu tiên là rửa kỹ vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy ít nhất 15 phút, sau đó sát khuẩn phù hợp. Tiếp theo, đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá mức độ phơi nhiễm bệnh dại và hướng dẫn tiêm vaccine dại; huyết thanh kháng dại sẽ được cân nhắc khi có chỉ định. Đừng chờ vết thương đau hơn, chờ con vật phát triệu chứng hay tìm cách tự điều trị bằng mẹo dân gian. Chỉ nhân viên y tế mới có thể đánh giá nguy cơ và hướng dẫn dự phòng phù hợp.
- Rửa ngay vết cắn hoặc vết cào bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 15 phút.
- Sát khuẩn phù hợp và đến cơ sở y tế để được đánh giá, không tự ý trì hoãn.
- Thực hiện tiêm vaccine và các biện pháp dự phòng khác theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Khuyến nghị này áp dụng cả khi bị mèo cào hoặc có tiếp xúc khác khiến bạn lo ngại về phơi nhiễm. Hãy kể rõ thời điểm, vị trí vết thương và thông tin về con vật khi đi khám. Việc điều trị dự phòng sau phơi nhiễm cần được quyết định kịp lúc, không phải sau khi đã có triệu chứng.
Phòng bệnh cần bắt đầu từ việc quản lý chó, mèo
Trách nhiệm phòng bệnh không chỉ thuộc về người bị cắn. Chủ nuôi cần tiêm vaccine phòng dại đầy đủ cho chó, mèo và quản lý vật nuôi theo quy định, không để chúng thả rông. Chó không được tiêm phòng và không được kiểm soát nơi công cộng có thể gây nguy hiểm cho cộng đồng; các ca tử vong và phơi nhiễm được ghi nhận cho thấy sự lơ là ở khâu này khiến người khác phải đối mặt với rủi ro.
Nếu bạn hoặc người thân bị chó, mèo cắn hay cào, hãy coi việc đi khám ngay là bước cần làm, không phải lựa chọn có thể để sau. Bệnh dại gần như luôn gây tử vong khi đã phát triệu chứng, trong khi xử trí và dự phòng kịp thời có thể ngăn nguy cơ ấy. Đừng để sự chủ quan biến một vết cắn có thể phòng ngừa thành hậu quả không thể đảo ngược.
