Nền tảng chính trị mở đường cho hợp tác thực chất
Hợp tác kinh tế Việt Nhật là mối liên kết thương mại, đầu tư, công nghệ và sản xuất giữa hai nền kinh tế, dựa trên sự bổ trợ về nhu cầu và kết nối ngày càng sâu trong chuỗi cung ứng khu vực. Quan hệ kinh tế, thương mại giữa hai nước đang phát triển ngày càng thực chất, toàn diện và có chiều sâu; đây là nền tảng đủ vững để chuyển từ trao đổi hàng hóa sang hợp tác tạo năng lực dài hạn.
Việc xác lập quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 11/2023 tạo khuôn khổ mở rộng hợp tác vượt khỏi các lĩnh vực truyền thống, bao gồm chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, năng lượng, bán dẫn, đổi mới sáng tạo và chuỗi cung ứng bền vững. Điều đáng chú ý không chỉ là thêm lĩnh vực trên danh nghĩa, mà là khả năng kết nối vốn, công nghệ và doanh nghiệp hai bên. Nhật Bản đã là đối tác quan trọng trong chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp, nâng chất lượng nhân lực và tham gia chuỗi cung ứng khu vực.
Chuyến thăm tạo lực đẩy, số liệu cho thấy dư địa
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến 11/11/2026, theo lời mời của Nhà nước Nhật Bản. Chuyến thăm diễn ra khi hai nước cùng tìm kiếm động lực tăng trưởng mới và doanh nghiệp cần thích ứng trước biến động kinh tế thế giới. Vì vậy, giá trị của chuyến đi không nên chỉ đo bằng tuyên bố chung: điều cần chờ đợi là các thỏa thuận được chuyển thành dự án, đơn hàng và hợp tác công nghệ.
Thương mại Việt Nhật tăng trưởng tốt, với cán cân tương đối cân bằng: kim ngạch năm 2025 đạt hơn 51,43 tỷ USD, tăng 11,28%; trong chín tháng năm 2026 đạt 43,71 tỷ USD, tăng 15,34% so với cùng kỳ. Việt Nam xuất khẩu 23,18 tỷ USD và nhập khẩu 20,53 tỷ USD trong giai đoạn này. Cơ cấu bổ trợ giúp hai bên có lợi ích thiết thực: Việt Nam cung ứng dệt may, gỗ, thủy sản, nông sản, máy móc và linh kiện; Nhật Bản cung cấp thiết bị, công nghệ và nguyên liệu sản xuất.
Đầu tư Nhật Bản cần đi sâu hơn vào năng lực nội địa
Đầu tư Nhật Bản tại Việt Nam đã có quy mô lớn, nhưng cơ hội tiếp theo nằm ở chất lượng liên kết với doanh nghiệp trong nước. Tổng vốn đầu tư đăng ký lũy kế của Nhật Bản vào Việt Nam khoảng 80 tỷ USD, đưa nước này đứng thứ ba trong nhóm quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư. Nhiều doanh nghiệp Nhật không chỉ tìm địa điểm mở rộng sản xuất mà còn tìm nhà cung cấp Việt Nam, đối tác gia công, nguồn nguyên liệu và sản phẩm tiêu dùng đạt chuẩn.
Các lĩnh vực có tiềm năng gồm công nghiệp, năng lượng, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và xanh, cùng đào tạo nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, vốn và nhu cầu thị trường không tự động tạo ra chuyển giao công nghệ. Việt Nam cần chuẩn bị nhân lực, nâng khả năng hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp và thúc đẩy hợp tác giữa nhà đầu tư, trường đại học, viện nghiên cứu. Nếu thiếu những mắt xích này, đầu tư có thể tăng mà giá trị gia tăng và năng lực nội địa vẫn hạn chế.
Điều kiện quyết định: chất lượng, kết nối và trách nhiệm thực thi
Muốn mở rộng xuất khẩu nông sản, thực phẩm sang Nhật Bản, doanh nghiệp phải kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu, quản lý dư lượng, bảo quản sau thu hoạch và truy xuất nguồn gốc. Với hàng công nghiệp, yêu cầu của đối tác Nhật tập trung vào độ chính xác, tính ổn định và giao hàng đúng hạn. Đây không phải rào cản phụ mà là điều kiện để nhà cung cấp Việt Nam giữ đơn hàng và tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Tác động đến người lao động và doanh nghiệp trong nước sẽ rõ hơn khi hợp tác tạo việc làm, mở rộng xuất khẩu và đưa phương thức quản trị, yêu cầu chất lượng mới vào sản xuất. Đơn hàng ổn định cùng khả năng nâng cấp công nghệ mới là thước đo thiết thực, thay vì chỉ đếm số biên bản được ký. Sau chuyến thăm, các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp cần cụ thể hóa định hướng bằng chương trình có đầu mối, thời hạn và kết quả theo dõi được. Hoạt động xúc tiến cũng cần chuyển từ giới thiệu sản phẩm sang kết nối theo nhu cầu, hướng tới đơn hàng và dự án cụ thể.
Triển vọng quan hệ Việt Nhật vì thế sáng, nhưng không tự thành hiện thực. Nền tảng chính trị và đà thương mại đã có; bước quyết định là nâng chuẩn sản xuất, phát triển nhân lực và biến cam kết hợp tác thành liên kết doanh nghiệp bền vững. Khi nhà cung cấp Việt Nam có thêm đơn hàng dài hạn và làm chủ được nhiều công đoạn hơn, hợp tác mới thật sự đem lại giá trị rộng khắp.
