Đà tăng ấn tượng đang dựa nhiều vào Brazil
Cá rô phi Việt Nam là nhóm sản phẩm thủy sản xuất khẩu đang ghi nhận đà tăng mạnh, với kết quả phụ thuộc đáng kể vào sức mua của một số thị trường chủ lực. Trong chín tháng đầu năm 2026, xuất khẩu mặt hàng này tăng 47% so với cùng kỳ năm trước; riêng tháng 9 tăng 86%, cho thấy đơn hàng đang lên nhanh. Brazil nổi lên như đầu tàu khi chiếm gần một nửa tổng kim ngạch, còn mức tăng trưởng tại thị trường này lên tới 6.925% so với cùng kỳ. VASEP nhận định sức mua và nhu cầu tại Brazil đang tốt. Đây là tín hiệu đáng mừng cho tăng trưởng thủy sản, nhưng cũng là lý do cần nhìn xa hơn những con số bứt phá: một thị trường lớn có thể kéo toàn ngành đi lên, song sự lệ thuộc vào nó cũng khiến thành quả trở nên mong manh.
Tập trung thị trường biến cơ hội thành rủi ro
Brazil và Mỹ hiện chiếm 71% giá trị xuất khẩu cá rô phi, khiến biến động tại hai nơi có thể tác động trực tiếp đến kết quả chung. Brazil tăng vọt nhưng vẫn đối mặt với rào cản kỹ thuật và các cuộc thảo luận về hạn ngạch hoặc cấm nhập khẩu; chỉ riêng nguy cơ chính sách đã có thể khiến nhà nhập khẩu dè dặt. Tại Mỹ, xuất khẩu chín tháng giảm 42%, dù tháng 9 đã tăng trở lại. Sự hồi phục này có thể đến từ việc tồn kho giảm và nhà nhập khẩu đặt hàng mới, chứ chưa đủ chứng minh nhu cầu bền vững. Vì vậy, không nên xem đà tăng tháng 9 ở Mỹ hay sức mua hiện tại tại Brazil như một bảo đảm dài hạn. Nếu doanh nghiệp chỉ dồn nguồn lực vào hai thị trường, bất kỳ thay đổi nào về quy định hoặc tồn kho cũng có thể làm chệch hướng cả kế hoạch xuất khẩu.
Đa dạng hóa phải đi cùng khác biệt sản phẩm
Giảm lệ thuộc không có nghĩa là rời bỏ Brazil hay Mỹ; điều cần làm là xây thêm những chân đế đủ sức san sẻ rủi ro. Ả Rập Xê Út tăng 50% trong chín tháng, còn xuất khẩu sang Nhật Bản tăng 74%; đây là những tín hiệu cụ thể để doanh nghiệp mở rộng ở các thị trường đã có sức mua ghi nhận. Khối CPTPP cũng tăng 51%, trong khi EU chỉ tăng 2%, cho thấy mỗi điểm đến có nhịp cầu khác nhau. VASEP khuyến nghị doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, đồng thời tạo khác biệt về sản phẩm, chất lượng và dịch vụ để cạnh tranh. Theo tôi, mở thêm thị trường mà vẫn bán sản phẩm thiếu khác biệt chỉ chuyển sự phụ thuộc từ nơi này sang nơi khác. Doanh nghiệp nên lựa chọn thị trường phù hợp với năng lực, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và xây dựng quan hệ khách hàng dài hạn.
