Giải phóng mặt bằng là bước quyết định
Metro Thủ Dầu Một – TP.HCM là tuyến đường sắt đô thị dài 33,2 km, nối khu vực Bình Dương cũ với trung tâm TP.HCM và được chuẩn bị xây dựng cùng các hạng mục ngầm, trên cao. TP.HCM đã phê duyệt dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư với tổng vốn hơn 36.586 tỷ đồng từ ngân sách. Đây là quy mô kinh phí lớn, nhưng phép thử của dự án không nằm ở con số được duyệt: đó là khả năng kiểm đếm, xác định quyền lợi và bàn giao mặt bằng đúng tiến độ cho một tuyến đi qua 16 phường. Tuyến được kỳ vọng giảm áp lực giao thông đường bộ, song lợi ích ấy chỉ thành hiện thực nếu công tác bồi thường metro bảo đảm minh bạch và tôn trọng quyền lợi người dân bị ảnh hưởng.
Gần 86 ha đất, hơn 2.600 trường hợp chịu ảnh hưởng
Diện tích dự kiến thu hồi khoảng 85,82 ha, gồm khoảng 24,73 ha đất ở, gần 46,9 ha đất nông nghiệp, khoảng 6,07 ha đất phi nông nghiệp khác và hơn 8,13 ha đất sông ngòi, kênh rạch, giao thông cùng các loại đất khác. Dự án ảnh hưởng 2.652 trường hợp: 2.092 trường hợp bị thu hồi một phần đất, còn 560 trường hợp bị thu hồi toàn bộ, trong đó có 558 hộ gia đình, cá nhân và hai tổ chức. Những con số này cho thấy giải phóng mặt bằng không phải thủ tục phụ của công trình. Với hàng trăm hộ mất toàn bộ đất, chất lượng phương án bồi thường và tái định cư metro sẽ quyết định liệu tiến độ có được thúc đẩy mà không đẩy gánh nặng chuyển chỗ ở, sinh kế lên người dân hay không.
Tam Bình khởi động khâu phối hợp tại địa phương
Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Tam Bình và Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM đã ký hợp đồng thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho tuyến metro. Việc ký kết giúp xác định trách nhiệm và cơ chế phối hợp, đồng thời đưa công việc từ khâu phê duyệt sang triển khai ở địa bàn cụ thể. Đây là bước cần thiết, nhưng chưa đồng nghĩa các hộ đã có phương án bồi thường cuối cùng hoặc mặt bằng đã sẵn sàng. Thành phố yêu cầu bảo đảm điều kiện bố trí tái định cư trước khi thu hồi đất đối với những trường hợp thuộc diện phải bố trí. Quỹ nhà, đất tại các khu tái định cư ở Phú Lợi, Thuận An và khu vực liên quan sẽ được rà soát; nhu cầu thực tế chỉ rõ hơn sau kiểm đếm và xác minh từng trường hợp.
Tiến độ sẽ được quyết định từ kiểm đếm đến bàn giao
Tuyến dài 33,2 km gồm 17,8 km đi ngầm, phần còn lại đi trên cao; quy hoạch 24 nhà ga, gồm 13 ga ngầm và 11 ga trên cao. Tuyến dự kiến kết nối với các tuyến metro TP.HCM, đưa hành khách từ khu vực Bình Dương cũ đến trung tâm thành phố bằng đường sắt đô thị. Từ tháng 10/2026 đến tháng 2/2027, các địa phương dự kiến khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, xây dựng giá đất và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Thành phố đặt mục tiêu khởi công vào cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2030; kế hoạch tháng 12/2026 còn đặt tuyến này trong nhóm ba tuyến metro dự kiến khởi công. Mốc thời gian tham vọng, vì vậy bàn giao theo từng đoạn và ưu tiên vị trí thi công phải đi cùng phương án rõ ràng cho từng hộ.
Khoản đầu tư lớn cho mặt bằng có thể tạo nền tảng để tuyến metro tiến lên, nhưng không thể thay thế sự công bằng trong thực thi. Kết quả cần được đo bằng tiến độ kiểm đếm, chất lượng phương án và việc bố trí nơi ở phù hợp trước khi thu hồi đất, chứ không chỉ bằng ngày khởi công. Nếu TP.HCM làm tốt những bước ấy, tuyến metro Thủ Dầu Một mới có cơ hội vừa nối các trung tâm đô thị, vừa giữ được niềm tin của những người phải nhường đất cho công trình.
