Biến an toàn mạng thành kỹ năng có thể thực hành
Chiến dịch “Không Một Mình 2026 – Kết nối không tổn thương” là chương trình trang bị kiến thức và kỹ năng để trẻ em, thanh thiếu niên nhận diện, phòng ngừa nguy cơ xâm hại và tổn thương trên môi trường số, đồng thời biết tìm trợ giúp khi cần. Đây là hướng đi cần thiết: lời nhắc “hãy cẩn thận trên mạng” khó đủ sức bảo vệ học sinh nếu các em chưa biết phải làm gì khi gặp rắc rối. Chiến dịch diễn ra từ ngày 10/10 đến 22/12/2026, với mục tiêu góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh cho trẻ em. Chương trình được triển khai trên phạm vi toàn quốc, tập trung bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước hành vi xâm hại trên không gian mạng.
Nhu cầu đó bắt nguồn từ thực tế học sinh dùng internet và mạng xã hội để học tập, giao tiếp, giải trí, trong khi các thủ đoạn lừa đảo, dụ dỗ và xâm hại ngày càng tinh vi. Nguy hiểm có thể khởi đầu bằng một tin nhắn tưởng như vô hại, rồi chuyển thành thao túng, đe dọa hoặc chiếm đoạt dữ liệu. Vì vậy, an toàn mạng trẻ em không nên chỉ được dạy như một danh sách điều cấm; các em cần luyện cách nhận ra dấu hiệu bất thường và có lối thoát cụ thể.
Tình huống tại trường học giúp nhận diện cạm bẫy
Các buổi ngoại khóa đưa kỹ năng an toàn số vào những tình huống gần với đời sống học đường: bị dụ dỗ, thao túng tâm lý, lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, xúc phạm hoặc phát tán hình ảnh riêng tư. Tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Hà Tĩnh ngày 26/10, cán bộ công an hướng dẫn học sinh nhận diện và ứng phó với các nguy cơ, trong đó có việc đe dọa, tống tiền bằng hình ảnh riêng tư và đánh cắp thông tin cá nhân. Ở Trường THCS Tô Hiến Thành, học sinh cũng được hướng dẫn bảo vệ quyền riêng tư, giữ an toàn dữ liệu và xử lý sự cố.
Điểm mạnh của cách tiếp cận này là biến kiến thức thành hành động: dừng tương tác, không lan truyền nội dung gây hại, lưu bằng chứng, báo cáo tài khoản và chia sẻ sự việc với người có thể giúp. Học sinh còn được nhắc rằng mỗi bình luận hay lượt chia sẻ đều có thể làm tổn thương người khác; không hùa theo chế giễu cũng là một phần của bảo vệ trẻ em mạng. Các buổi tại trường vì thế không chỉ dạy cách phòng thân mà còn khuyến khích học sinh không tiếp tay cho bắt nạt.
Tự bảo vệ tốt hơn khi không phải xoay xở một mình
Tự bảo vệ không có nghĩa là tự giải quyết mọi việc. Học sinh cần biết cách bảo vệ thông tin cá nhân, thiết lập quyền riêng tư, chặn và báo cáo tài khoản quấy rối, đồng thời lưu lại chứng cứ số. Khi bị đe dọa, dụ dỗ hoặc tổn thương, các em nên nói với người lớn đáng tin cậy như cha mẹ, thầy cô, cán bộ tư vấn hoặc cơ quan chức năng, thay vì im lặng vì xấu hổ hay sợ bị trách phạt. Hoạt động tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT Măng Đen cũng hướng dẫn học sinh tìm kiếm sự trợ giúp và nhắc đến Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Thông điệp “Kết nối không tổn thương” vì thế có ý nghĩa thiết thực: kết nối an toàn là biết tìm đúng người, không phải cố chịu đựng một mình. Nhà trường cần tạo không gian để học sinh kể lại sự việc mà không bị phán xét; gia đình cần lắng nghe trước khi quy lỗi. Khi người lớn phản ứng bình tĩnh và kịp thời, các kỹ năng được học mới có cơ hội phát huy.
Phối hợp rộng là điều kiện để duy trì hỗ trợ
Chiến dịch kết nối lực lượng công an, ngành giáo dục và các tổ chức hỗ trợ cộng đồng. Tại Quảng Ngãi, công an tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo cùng Câu lạc bộ Niềm tin số phối hợp tổ chức hoạt động trang bị kỹ năng an toàn số cho học sinh. Ở Nghệ An, kế hoạch đặt mục tiêu mỗi xã, phường có ít nhất hai giáo viên THCS hoặc THPT được tiếp cận đào tạo về an toàn trực tuyến; đồng thời phát triển giáo viên nòng cốt và “Đại sứ An toàn số học đường”. Đây là cách đưa hỗ trợ đến gần học sinh hơn, thay vì chỉ trông chờ vào một buổi tuyên truyền.
Quy mô hoạt động cho thấy nỗ lực lan tỏa, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc duy trì sau các sự kiện. Tại Quảng Ngãi, sau hơn hai tuần, lực lượng công an tổ chức 79 buổi tuyên truyền, thu hút 14.610 học sinh, giáo viên, phụ huynh và người dân; chiến dịch còn dự kiến mở rộng hoạt động trực tiếp đến hơn 50% số trường trong giai đoạn tiếp theo. Ở Nghệ An, chuyên mục trực tuyến được duy trì ít nhất một tin, bài mỗi tuần từ ngày 10/10; các mô hình “5 phút cùng em”, “Đại sứ An toàn số học đường” và “Chuyến xe không một mình” cũng được kỳ vọng tiếp tục lan tỏa.
Thước đo quan trọng không chỉ là số buổi hay số người tham dự, mà là việc học sinh có dám lên tiếng và nhận được hỗ trợ đúng lúc hay không. Khi nhà trường, gia đình, công an và các tổ chức cộng đồng cùng giữ vai trò rõ ràng, “Không Một Mình” có thể trở thành mạng lưới trợ giúp thực chất. Kỹ năng nhận diện nguy cơ giúp các em chủ động hơn; một điểm tựa đáng tin cậy giúp các em không phải đối mặt với tổn thương trên mạng một mình.
