Quy mô đình trệ phản ánh vấn đề của cả chuỗi LNG
Dự án LNG là các công trình nhập khẩu, lưu trữ khí thiên nhiên hóa lỏng và sử dụng khí đó để phát điện; hiệu quả của chúng phụ thuộc vào cảng, nhà máy, nguồn nhiên liệu và nhu cầu tiêu thụ cùng vận hành đúng nhịp. Báo cáo công bố tháng 11/2026 của IEEFA rà soát các dự án tại Việt Nam, Philippines, Thái Lan và Bangladesh, đồng thời ghi nhận Việt Nam chiếm khoảng 44% tổng giá trị dự án bị hủy hoặc đình trệ trong bốn thị trường. Con số này là ước tính đầu tư, không phải vốn đã giải ngân hay thiệt hại thực tế; danh sách cũng gồm những dự án chưa có tiến triển, chứ không đồng nghĩa tất cả đã chính thức bị hủy.
Tại Việt Nam, ít nhất 20 dự án hoặc giai đoạn điện khí LNG, tổng công suất 32.650 MW, bị hủy, rút khỏi danh mục ưu tiên hoặc không ghi nhận tiến triển đáng kể trong 5 năm. Thêm 10 dự án kho cảng cũng bị rút lại hoặc gần như đứng yên. IEEFA thống kê chỉ khoảng 11% công suất điện khí được khảo sát hoàn thành trong giai đoạn 2021–2026, so với khoảng 15% đối với kho cảng. Đây là dấu hiệu cho thấy nút thắt không nằm ở một vài thủ tục riêng lẻ: cả chuỗi dự án LNG Việt Nam đang tiến chậm hơn nhiều so với kỳ vọng.
Điện và kho cảng không thể đi trước nhu cầu
Một phần nguyên nhân nằm ở sự phụ thuộc lẫn nhau giữa nhà máy điện và hạ tầng nhập khẩu. Theo IEEFA, khoảng 70% khí tự nhiên tiêu thụ tại Việt Nam được dùng để sản xuất điện; vì vậy, nhà máy chậm triển khai đồng nghĩa kho cảng có thể thiếu khách hàng để khai thác công suất. Thời gian triển khai trung bình của các nhà máy điện khí vượt 7 năm, dài hơn đáng kể so với kỳ vọng 3–4 năm khi công bố dự án.
Hai kho đã hoạt động cho thấy công suất thiết kế không bảo đảm dòng hàng. Thị Vải ghi nhận lượng LNG nhập khẩu tăng sau khi Nhơn Trạch 3 và 4 vận hành. Trong khi đó, Cái Mép gần như không có thêm LNG nhập khẩu sau lô phục vụ chạy thử; một nhà máy điện dự kiến dùng khí từ kho này còn chưa hoàn thành. Đây là bài học đáng chú ý cho tiến độ dự án LNG: xây kho trước khi có nguồn tiêu thụ ổn định có thể biến hạ tầng thành tài sản nhàn rỗi. Rủi ro cuối cùng không chỉ thuộc về nhà đầu tư; nếu chi phí nhiên liệu tăng mà giá điện không điều chỉnh tương ứng, bên mua điện và khả năng cân đối tài chính của ngành điện cũng chịu sức ép.
Vũng Áng vẫn ở khâu chuẩn bị chọn nhà thầu
Trong bối cảnh đó, Kho LNG Vũng Áng là phép thử cụ thể cho việc biến kế hoạch thành công trình. Ngày 30/10/2026, PV GAS dời hạn đóng thầu gói thiết kế, mua sắm, xây lắp và chạy thử từ ngày 6/11 sang ngày 27/11/2026, tức gia hạn 21 ngày. Nhiều nhà thầu trước đó đề nghị kéo dài thời gian chuẩn bị hồ sơ đến tháng 1/2027, nhưng chủ đầu tư không chấp thuận khoảng lùi dài như vậy. Thông báo gia hạn không nêu lý do.
Các công văn làm rõ trong tháng 10 xử lý câu hỏi về ưu đãi cho liên danh quốc tế, yêu cầu kỹ thuật, nhà cung cấp, bảo lãnh dự thầu và điều kiện hợp đồng. Nhà thầu cũng nêu điểm không thống nhất giữa các biểu mẫu về thời hạn thương thảo, hoàn thiện và ký hợp đồng; chủ đầu tư yêu cầu áp dụng mốc 10, 20 và 20 ngày, đồng thời điều chỉnh biểu mẫu. Việc tiếp tục giải đáp hồ sơ không đồng nghĩa dự án bị hủy, nhưng cho thấy gói EPC vẫn ở giai đoạn hoàn thiện điều kiện để lựa chọn nhà thầu, chưa phải công trình đã bước vào thi công.
Thước đo tiếp theo là dự án vận hành được, không phải chỉ khởi động
Việc gia hạn đóng thầu ở Vũng Áng tự nó chưa đủ để kết luận tiến độ sẽ tiếp tục trượt. Nhưng đặt cạnh tỷ lệ hoàn thành thấp của các dự án điện khí và kho cảng, đây là lời nhắc rằng khâu đấu thầu chỉ là một bước trong chuỗi dài: sau đó còn phải lựa chọn nhà thầu, xây dựng, kết nối nguồn cung nhiên liệu và bảo đảm đầu ra cho điện.
Muốn tránh lặp lại tình trạng cảng có mà thiếu khách hàng, hoặc nhà máy chậm khiến hạ tầng nằm chờ, kế hoạch cần gắn tiến độ xây dựng với hợp đồng nhiên liệu và nhu cầu phát điện có thể kiểm chứng. Các câu hỏi trong hồ sơ Vũng Áng cần được giải đáp nhất quán để nhà thầu lập hồ sơ và chủ đầu tư đánh giá trên cùng một cơ sở. Kết luận quan trọng không phải là mọi dự án LNG đều thất bại, mà là quy mô quy hoạch không thể thay thế bằng chứng về triển khai và nhu cầu thực. Với người mua điện, chỉ những dự án vận hành ổn định, kiểm soát được rủi ro nhiên liệu và chi phí mới tạo ra lợi ích đáng kể.
