Hợp tác phải theo kịp tội phạm xuyên biên giới
Hợp tác chống tội phạm xuyên quốc gia là sự phối hợp giữa lực lượng thực thi pháp luật các nước trong chia sẻ thông tin, xác minh vụ việc, điều tra và truy bắt nghi phạm vượt biên giới. Ba diễn biến gần đây cho thấy INTERPOL Việt Nam đang thúc đẩy cách tiếp cận nhiều tầng: hợp tác song phương để xử lý vụ án cụ thể, đồng thời kết nối khu vực để ứng phó các mối đe dọa trên mạng. Đây là hướng đi cần thiết, bởi tội phạm không bị giới hạn bởi biên giới hay khác biệt pháp luật, trong khi điều tra vẫn phụ thuộc vào tốc độ phối hợp giữa các cơ quan. Từ ngày 27 đến 30/10, Hà Nội đăng cai hội nghị lần thứ ba về phòng, chống tội phạm mạng châu Á và Nam Thái Bình Dương; tiếp đó, Việt Nam và Séc họp song phương ngày 3/11. Các cuộc họp chỉ có ý nghĩa khi biến trao đổi thành hành động.
Áp lực đã rõ: mã độc tống tiền, phần mềm đánh cắp thông tin, lừa đảo trực tuyến và các trung tâm lừa đảo trên mạng đang gia tăng, theo đánh giá khu vực giai đoạn 2025–2026 được công bố tháng 3/2026. Những hoạt động này gây thiệt hại cho người dân và đem lại lợi ích cho các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia. Vì vậy, hợp tác quốc tế không nên dừng ở tuyên bố thiện chí; thước đo phải là thông tin được chuyển đúng lúc, yêu cầu tương trợ được xử lý và nghi phạm được xác minh, truy bắt.
Singapore: biến chia sẻ thông tin thành kết quả điều tra
Tại Singapore, ngày 28–29/10, Trung tướng Trần Minh Tiến, Chánh Văn phòng INTERPOL Việt Nam, và ông Jim Wee, Phó Chánh Văn phòng INTERPOL Singapore, đồng chủ trì hội nghị song phương lần thứ 12. Hai bên rà soát kết quả kể từ hội nghị lần thứ 11 năm 2025, nêu các vướng mắc còn tồn tại và xem xét tiến độ những yêu cầu xác minh cụ thể. Phạm vi phối hợp gồm tội phạm công nghệ cao, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, ma túy và truy bắt người bị truy nã. Cảnh sát Việt Nam đã bắt giữ một đối tượng bị Singapore truy nã và dự kiến bàn giao sau hội nghị.
Điểm đáng chú ý không chỉ là số vụ việc được bàn đến, mà là cách hai bên kết nối trao đổi dữ liệu với điều tra và xử lý yêu cầu tương trợ tư pháp. Trong thực tế, độ trễ giữa lúc phát hiện nghi phạm và lúc cơ quan nước kia nhận được thông tin có thể làm mất dấu đối tượng hoặc chứng cứ. Vì thế, thống nhất tăng cường điều tra, xác minh và truy bắt là bước đi thiết thực, miễn là được tiếp nối bằng đầu mối liên lạc rõ ràng và quy trình xử lý nhất quán. Hiệu quả cuối cùng nằm ở an toàn của người dân, chứ không phải số cuộc họp.
Séc: phối hợp điều tra dù khác biệt pháp luật
Hội nghị INTERPOL song phương Việt Nam–Séc lần thứ nhất diễn ra tại Hà Nội ngày 3/11, do Trung tướng Trần Minh Tiến và ông JANDA David, người đứng đầu hợp tác cảnh sát quốc tế của Séc, đồng chủ trì. Hai nước đã nâng quan hệ lên Đối tác chiến lược năm 2025, tạo nền tảng chính trị thuận lợi hơn cho phối hợp an ninh. Dù cách biệt địa lý và có hệ thống pháp luật khác nhau, lực lượng cảnh sát hai bên đã trao đổi thông tin, xác minh và điều tra các vụ án liên quan đến ma túy, rửa tiền, trốn thuế, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cư trú trái phép và trộm cắp.
Mô hình này cho thấy điều tra xuyên quốc gia không thể chỉ dựa vào một kênh liên lạc: cần phối hợp nghiệp vụ, cơ chế INTERPOL và tương trợ tư pháp hình sự. Hai bên cũng trao đổi về tình hình ma túy và lừa đảo trực tuyến, những lĩnh vực đòi hỏi chia sẻ thông tin nhanh nhưng vẫn phải tuân thủ thủ tục trong nước. Hội nghị thống nhất bảy nội dung, phương hướng hợp tác và dự kiến cuộc họp song phương tiếp theo tại Séc vào năm 2027. Đó là lịch trình cụ thể; thách thức kế tiếp là duy trì tiến độ xử lý vụ việc giữa hai kỳ họp.
Mặt trận mạng cần hợp tác khu vực, không chỉ song phương
Hội nghị về tội phạm mạng tại Hà Nội quy tụ gần 80 đại biểu từ 43 quốc gia, cùng đại diện INTERPOL, tổ chức quốc tế và đối tác tư nhân. Trong bốn ngày, các đại biểu đánh giá mối đe dọa tội phạm mạng khu vực, chia sẻ kinh nghiệm xử lý vụ việc thực tế và nêu khó khăn nghiệp vụ. Các chuyên gia an ninh mạng, blockchain trao đổi cách thu thập thông tin về hoạt động của những nhóm cung cấp mã độc tống tiền dưới dạng dịch vụ, trong đó có Qilin, Gunra và LockBit 5.0. Việc phối hợp giữa nhiều nước là thiết yếu bởi hạ tầng, nạn nhân và người điều hành một vụ lừa đảo có thể nằm ở những địa bàn khác nhau.
Ba chiến dịch được chuẩn bị tại hội nghị gồm SECURE II chống đánh cắp thông tin, Rapid Strike 2.0 chống lừa đảo trực tuyến và Skyshield nhắm tới tội phạm sử dụng hoặc phụ thuộc vào không gian mạng trong ngành hàng không. Đây là những sáng kiến có mục tiêu rõ, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào khả năng chia sẻ tin báo, bảo toàn chứng cứ số và phối hợp điều tra xuyên biên giới. Nhìn chung, các cuộc họp với Singapore, Séc và các đối tác khu vực đang mở rộng những mắt xích cần thiết. Muốn bảo vệ người dân, INTERPOL Việt Nam cùng các đối tác phải biến cam kết thành phản hồi nhanh, điều tra có phối hợp và kết quả truy bắt đo đếm được.
