Tầm nhìn dài hạn phải bắt đầu từ lựa chọn hôm nay
Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm là khung định hướng không gian, hạ tầng và nguồn lực nhằm đưa thành phố từ một đô thị lớn thành đô thị toàn cầu thông minh, hiện đại và phát triển toàn diện. Tại kỳ họp thứ sáu HĐND TP.HCM khóa XI ngày 29/10/2026, quy hoạch được xem xét như một nội dung trọng tâm. Đây là bước đi cần thiết, nhưng tầm nhìn xa tự thân không bảo đảm thành công: điều quyết định là những gì thành phố ưu tiên làm trước, ai chịu trách nhiệm và kết quả được đo bằng cách nào. Quy hoạch được lập trên toàn bộ địa giới hành chính rộng khoảng 6.772,59 km², gồm 168 đơn vị hành chính. Quy mô ấy mở ra dư địa phát triển, đồng thời khiến việc phối hợp và phân bổ nguồn lực trở thành phép thử đầu tiên của tham vọng.
Lý do phải lập một quy hoạch tích hợp khá rõ: các quy hoạch chung và quy hoạch tỉnh của ba địa phương cần được hợp nhất để thống nhất tổ chức không gian, phân bổ nguồn lực và kết nối hạ tầng liên vùng, thay vì tiếp tục để phát triển phân tán hoặc chồng lấn. Sau sắp xếp địa giới, thành phố có thêm tiềm năng nhưng cũng đối diện yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, giao thông kết nối, quản trị đô thị, môi trường và đời sống người dân. Vì vậy, quy hoạch TP.HCM phải làm nhiều hơn việc vẽ ra một hình ảnh tương lai hấp dẫn: nó cần tháo gỡ những điểm nghẽn hiện hữu và chỉ rõ trình tự chuyển đổi.
Các cột mốc chỉ có ý nghĩa khi gắn với năng lực thực thi
Lộ trình được đặt theo ba nấc: đến năm 2030, thành phố hướng tới vị thế đô thị văn minh, hiện đại, nổi trội ở Đông Nam Á; đến năm 2045, trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á; từ năm 2075 trở đi, hướng đến đô thị toàn cầu thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện. Dân số dự báo tăng lên khoảng 18 triệu người năm 2030, 25 triệu năm 2045 và hơn 27 triệu năm 2050. Những con số này khiến mục tiêu quốc tế không thể tách rời năng lực cung cấp nhà ở, giao thông, dịch vụ công và không gian sống. Nếu các hệ thống ấy không theo kịp dân số, danh xưng đô thị toàn cầu sẽ chỉ là một khẩu hiệu xa đời sống.
Mô hình đa cực, đa trung tâm có thể giúp giảm sức ép lên lõi đô thị, nhưng chỉ khi các cực tăng trưởng được nối với nhau bằng giao thông công cộng hữu hiệu và có việc làm, dịch vụ đủ sức giữ cư dân. Quy hoạch đặt đường sắt đô thị, giao thông công cộng và phát triển đô thị định hướng giao thông (TOD) làm động lực tái cấu trúc; mục tiêu đến năm 2050 là hoàn thành 18 tuyến đường sắt đô thị với khoảng 961 km, cùng khoảng 450 km LRT hoặc tramway. Đây là định hướng có thể thay đổi cách người dân đi lại, nhưng tiến độ, tính kết nối và khả năng tiếp cận mới là thước đo thực chất. Phát triển TP.HCM cần được đánh giá bằng thời gian đi lại và cơ hội tiếp cận dịch vụ, không chỉ bằng chiều dài hạ tầng.
Tính khả thi phải hiện diện trong đời sống thường ngày
Một quy hoạch tốt không dừng ở việc phân khu đất hay xác định các trung tâm kinh tế; nó phải giúp người dân có nhà ở phù hợp, đi lại thuận tiện và tiếp cận việc làm, trường học, y tế. Định hướng nhà ở lấy khả năng chi trả làm trọng tâm, ưu tiên nhà ở xã hội, nhà cho thuê và nhà công nhân, gắn với giao thông công cộng, TOD và việc làm. Đây là điểm cần được giữ ở vị trí trung tâm, bởi nếu phát triển quanh nhà ga chỉ làm tăng giá trị đất mà không mở rộng lựa chọn nhà ở, người lao động có thể bị đẩy xa khỏi nơi làm việc. Quy hoạch cần được kiểm chứng bằng khả năng sống tốt hơn của cư dân, không chỉ bằng diện mạo đô thị mới.
Các chỉ tiêu đất xây dựng cũng đặt ra bài toán cân bằng: đến năm 2030 dự kiến khoảng 280.000–290.000 ha, bình quân 150–155 m² mỗi người; đến năm 2050 khoảng 365.000–390.000 ha, bình quân 135–140 m² mỗi người. Mở rộng không gian không đồng nghĩa với được phép đô thị hóa thiếu kiểm soát. Quy hoạch cần bảo vệ sức chịu tải môi trường, hạn chế phát triển ở vùng thấp trũng nhạy cảm và gìn giữ các trục sinh thái sông Sài Gòn – Đồng Nai, rừng Cần Giờ. Nếu đánh đổi nền xanh để lấy tăng trưởng ngắn hạn, thành phố sẽ tự làm suy yếu chất lượng sống mà mục tiêu dài hạn muốn nâng lên.
Từ bản đồ tầm nhìn đến cam kết có thể kiểm tra
Các đại biểu HĐND đồng tình với định hướng chung nhưng nhấn mạnh yêu cầu chuyển tầm nhìn thành những định hướng rõ ràng, khả thi, có nguồn lực, thứ tự ưu tiên và lộ trình triển khai cụ thể. Đây là đòi hỏi cốt lõi, không phải thủ tục bổ sung: một bản quy hoạch thiếu thứ tự ưu tiên dễ biến danh sách dự án thành lời hứa dàn trải. Thành phố cần xác định công trình nào mở khóa kết nối liên vùng, khu vực nào cần đầu tư dịch vụ xã hội trước, và cơ quan nào chịu trách nhiệm theo từng mốc. Nguồn vốn nhà nước có thể dẫn dắt, còn hợp tác công tư, khai thác giá trị tăng thêm từ đất gắn với hạ tầng và trái phiếu đô thị là các kênh được nêu trong định hướng huy động nguồn lực. Đi cùng chúng phải là giám sát tiến độ và công khai kết quả.
Quy hoạch tổng thể có thể tạo nền tảng để hạn chế điều chỉnh chồng chéo và giúp dự án đi đúng định hướng, qua đó giảm những chi phí phát sinh từ thay đổi quy hoạch. Nhưng để làm được điều đó, thành phố cần cụ thể hóa định hướng theo từng khu vực, phối hợp không gian đô thị và gắn từng ưu tiên với nguồn lực, tiến độ, trách nhiệm thực hiện. Tầm nhìn đô thị 100 năm đáng giá không phải vì kéo dài tới năm 2125, mà vì nó khiến các quyết định trong vài năm tới nhất quán hơn và đời sống cư dân tốt lên. Kết luận nên rõ ràng: TP.HCM đã xác lập tham vọng, còn tính khả thi sẽ được chứng minh bằng những cam kết có thể kiểm tra và những thay đổi người dân cảm nhận được.
