Đợt tăng ca không còn là biến động nhỏ
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các siêu vi đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ và lây qua tiếp xúc với người bệnh hoặc vật dụng nhiễm virus. Đợt tăng tại TP.HCM đáng lo không chỉ vì số ca cao, mà vì số mắc duy trì trên ngưỡng trung bình nhiều năm trong lúc trẻ trở lại môi trường tập thể.
Ngày 28/10, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cho biết thành phố ghi nhận 42.315 ca tính đến tuần 42, kết thúc ngày 18/10, tăng 64,5% so với 25.723 ca cùng kỳ năm trước. Bệnh tăng rõ từ tuần 37, bắt đầu ngày 7/9; số mắc mới liên tục vượt 1.400 ca mỗi tuần và vượt ngưỡng trung bình 5 năm trong bốn tuần liên tiếp.
Con số này cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn: gần 100.000 ca được ghi nhận trên cả nước trong chín tháng đầu năm, cao hơn 2,5 lần cùng kỳ năm 2025; trẻ dưới 5 tuổi chiếm 87,3%. TP.HCM nằm trong nhóm địa phương có số mắc cao trong bốn tuần gần đây, cùng Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, Lâm Đồng, Đà Nẵng và Hà Nội. Ngành y tế dự báo ca mới có thể tiếp tục tăng, nên gia đình không nên chờ đến khi lớp học ghi nhận nhiều trẻ mắc mới cảnh giác.
EV71 khiến việc quan sát trẻ càng quan trọng
Giám sát tại thành phố ghi nhận 60 mẫu bệnh phẩm dương tính với virus EV71 tính đến ngày 18/10. Phát hiện này không có nghĩa mọi trẻ mắc bệnh đều sẽ trở nặng, nhưng là lý do rõ ràng để cha mẹ biết dấu hiệu bệnh nặng và theo dõi trẻ nhỏ sát hơn. EV71 có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, viêm não, viêm thân não và rối loạn hô hấp, tuần hoàn; biến chứng nặng có thể diễn tiến nhanh.
Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng có triệu chứng nhẹ, nhưng EV71 đôi khi khó nhận ra vì ban đỏ có thể ít hoặc xuất hiện kín đáo. Vì vậy, không nên lấy mức độ nổi ban làm thước đo duy nhất. Trẻ sốt, loét miệng hoặc có mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông hay gối cần được cho nghỉ học và đưa đến cơ sở y tế để thăm khám; nhân viên y tế có thể đánh giá tình trạng và hướng dẫn theo dõi phù hợp.
Nguy cơ lây lan cũng tăng khi trẻ tập trung ở nhà trẻ, mẫu giáo. Bệnh lây qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp; virus có thể tồn tại trên đồ chơi, quần áo và các bề mặt thường chạm. Trẻ mắc bệnh cần nghỉ học ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi phát, hoặc đến khi hết loét miệng và bóng nước. Đây là bước bảo vệ các bạn cùng lớp, không phải quãng nghỉ có thể rút ngắn chỉ vì trẻ trông đã khỏe[1279960].
Những dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay
Cha mẹ nên liên hệ nhân viên y tế và đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu có ít nhất một dấu hiệu cảnh báo: sốt trên 39°C hoặc sốt liên tục từ hai ngày trở lên; giật mình chới với, nhất là lúc thiu thiu ngủ; run tay khi cầm đồ chơi; đi đứng loạng choạng hoặc yếu tay chân; nôn liên tục, không giữ được thức ăn; lừ đừ, mệt mỏi hay không chịu chơi như thường ngày.
Thở nhanh, khó thở hoặc bất kỳ diễn tiến bất thường nào cũng cần được xử trí y tế ngay. Đừng đợi đủ nhiều triệu chứng mới đi khám: các dấu hiệu có thể xuất hiện sớm, còn tình trạng của trẻ có thể thay đổi nhanh. Hãy ghi lại thời điểm sốt, số lần nôn và những biểu hiện mới để trao đổi cụ thể với nhân viên y tế; không tự kết luận bệnh nhẹ chỉ vì ban ít.
Theo dõi trẻ nhỏ nên được thực hiện cả ở nhà lẫn khi đến lớp: để ý mức tỉnh táo, khả năng ăn uống, vận động và nhịp thở, đồng thời báo cho cơ sở y tế khi xuất hiện biểu hiện nghi ngờ. Tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; nhận biết sớm và làm theo hướng dẫn chuyên môn là việc thiết thực nhất để giảm nguy cơ bỏ lỡ thời điểm trẻ cần được chăm sóc.
Phòng lây từ nhà đến trường
HCDC khuyến cáo thực hiện nguyên tắc “3 sạch”: ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch. Gia đình cần giữ vệ sinh tay, làm sạch các bề mặt và vật dụng trẻ thường chạm, đồng thời dùng thực phẩm và nước sạch. Những việc này không thay thế thăm khám khi trẻ có triệu chứng, nhưng giúp hạn chế đường lây trong sinh hoạt hằng ngày.
Trường học cần thông tin cho giáo viên và phụ huynh về dấu hiệu nhận biết, giữ lớp thông thoáng, vệ sinh bề mặt theo hướng dẫn chuyên môn, bảo đảm xà phòng và nước sạch, đồng thời kiểm tra sức khỏe trẻ đầu giờ. Khi phát hiện trẻ nghi mắc bệnh, cần cho nghỉ học và đưa đi khám thay vì để trẻ tiếp tục sinh hoạt chung.
Số ca cao kéo dài và mẫu EV71 dương tính là lời nhắc phải cảnh giác, không phải lý do để hoảng sợ. Khi nắm rõ dấu hiệu bệnh nặng, theo dõi sát diễn biến và tìm trợ giúp y tế kịp thời, cha mẹ có thể hành động trước khi tình trạng trở nên nguy cấp. Trong lúc ngành y tế tiếp tục giám sát dịch, sự phối hợp đều đặn giữa gia đình và trường học sẽ quyết định khả năng hạn chế lây lan.
