Tín hiệu hạ lãi đã lan rộng, nhưng lợi ích không tự động đồng đều
Lãi suất huy động là mức ngân hàng trả cho tiền gửi của khách hàng; khi mức này giảm, chi phí vốn của ngân hàng có thể dịu đi và tạo điều kiện để hạ lãi suất cho vay. Ngày 4/11, Ngân hàng Nhà nước cho biết toàn bộ 46 ngân hàng thương mại đã giảm lãi suất tiền gửi niêm yết từ kỳ hạn 6 tháng trở lên, đưa đợt điều chỉnh ra khỏi phạm vi thử nghiệm của vài tổ chức.
Mức giảm niêm yết phổ biến là 0,5%/năm ở nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng 100% vốn nước ngoài; nhóm ngân hàng cổ phần giảm 0,5–0,7%/năm. Đây là bước đi có ý nghĩa vì tiền gửi là một đầu vào quan trọng của hoạt động cho vay. Tuy nhiên, không nên hiểu việc cả hệ thống hạ lãi suất niêm yết đồng nghĩa mọi khách hàng lập tức được vay rẻ hơn. Lãi suất thực tế còn tùy sản phẩm, hồ sơ tín dụng, thời điểm điều chỉnh và điều kiện ưu đãi. Người gửi tiền cũng đối diện chiều ngược lại: khoản tiền gửi mới ở kỳ hạn dài có thể sinh lời thấp hơn trước.
Lãi suất thực tế giảm, nhưng tốc độ truyền dẫn còn khác nhau
Số liệu thực tế cho thấy đợt giảm đã bắt đầu ngấm vào giao dịch mới trong nửa cuối tháng 10. Lãi suất tiền gửi phát sinh mới bình quân cuối tháng giảm khoảng 0,4%/năm so với giữa tháng, trong khi lãi suất cho vay phát sinh mới bình quân giảm khoảng 0,2–0,5%/năm so với đầu tháng. Khoảng giảm của khoản vay rộng hơn, nhưng không thể xem mức giảm cao nhất là mặt bằng áp dụng cho tất cả.
Đối chiếu hai lớp số liệu cho thấy mức niêm yết là tín hiệu chính sách, còn lãi suất thực tế mới phản ánh phần nào giao dịch đã hoàn tất. Người gửi tiền có thể thấy lợi suất giảm nhanh hơn ở các khoản mở mới, nhưng tiền gửi đang có kỳ hạn thường không tự động đổi lãi giữa chừng. Với người vay, mức giảm bình quân cho khoản vay mới cũng chưa đảm bảo khoản vay hiện hữu được điều chỉnh ngay. Vì vậy, kết luận hợp lý là xu hướng đã đảo chiều, song lợi ích đến từng khách hàng theo điều kiện hợp đồng chứ không đồng loạt.
Gói ưu đãi đem lại lợi ích rõ hơn cho một số người vay
Hơn 20 ngân hàng đã công bố chương trình tín dụng ưu đãi, với mức giảm lãi suất 1,5–2%/năm. Đây là mức đáng chú ý hơn mức giảm bình quân của khoản vay mới, nhưng thường gắn với lĩnh vực ưu tiên, khách hàng đủ điều kiện hoặc thời hạn chương trình. Vietcombank triển khai từ ngày 19/10 đến hết năm các khoản vay cho lĩnh vực ưu tiên với mức giảm 1,5–2%/năm; một số lĩnh vực được giảm tới 3%/năm.
Tác động đến doanh nghiệp cho thấy giảm lãi vay có thể giải phóng vốn cho hoạt động sản xuất. Một doanh nghiệp được nêu trong thông tin nguồn cho biết mức giảm đưa lãi suất khoản vay về khoảng 6,1%/năm và giúp tiết kiệm hàng trăm triệu đồng tiền lãi mỗi tháng; khoản tiết kiệm được dùng cho nguyên liệu, tái đầu tư và chi trả lương, thưởng. Đây là lợi ích cụ thể, nhưng không đại diện cho mọi người vay. Người dân và doanh nghiệp nên hỏi rõ mức lãi áp dụng, thời gian ưu đãi, ngày điều chỉnh khoản vay cũ và điều kiện duy trì ưu đãi.
Điều cần theo dõi tiếp theo
Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ thanh khoản và nguồn vốn cho các tổ chức tín dụng, đồng thời chỉ đạo các ngân hàng triển khai giải pháp giảm mặt bằng lãi suất. Cơ quan này cũng thông báo nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ lấy đồng Việt Nam kỳ hạn 6 tháng nhằm bổ sung nguồn vốn VND tương đối dài hạn cho hệ thống ngân hàng. Những biện pháp đó có thể giúp ngân hàng chủ động nguồn vốn hơn, nhưng chưa đủ để khẳng định lãi vay sẽ giảm sâu và đồng đều.
Kết luận đáng chú ý không phải là mọi người vay đã được hưởng lợi, mà là đợt ngân hàng giảm lãi đã lan từ biểu niêm yết sang một phần giao dịch thực tế và các gói ưu đãi. Người gửi tiền cần cân nhắc lợi suất thấp hơn khi mở khoản mới; người vay nên kiểm tra điều khoản cụ thể thay vì chỉ dựa vào mức giảm được công bố. Chỉ khi mặt bằng lãi suất thực tế tiếp tục đi xuống và việc giảm được chuyển tới cả khoản vay hiện hữu, lợi ích mới có thể trở thành xu hướng rộng, bền vững.
