Công nghệ phải giải bài toán của vùng đất
Công nghệ thủy sản ở Cà Mau là việc ứng dụng nghiên cứu, dữ liệu và kỹ thuật sản xuất để nâng chất lượng tôm, cua, tăng giá trị hàng hóa và ứng phó rủi ro môi trường tại địa phương. Hướng đi này chỉ đáng đầu tư khi kết quả được doanh nghiệp và người nuôi sử dụng, thay vì dừng lại ở đề tài hay mô hình trình diễn. Ngày 1/11/2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm việc với UBND tỉnh Cà Mau về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030; hai bên ký chương trình phối hợp cho giai đoạn này. Cà Mau đã hoàn thành 171/275 nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57, đạt hơn 62%, nhưng tỉnh cũng nêu những điểm nghẽn: giải ngân chậm, dữ liệu phân tán và kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp chưa đủ mạnh. Vì vậy, ưu tiên đúng không phải là có thêm công nghệ, mà là đưa công nghệ đến đúng khâu đang làm giảm năng suất hoặc giá trị.
Từ con giống đến chuỗi giá trị tôm cua
Với tôm, Cà Mau đã triển khai mô hình nuôi siêu thâm canh kết hợp điện mặt trời và đề xuất phát triển chuỗi giá trị, trong đó có mô hình nuôi tuần hoàn RAS-IMTA. Đây là cơ sở để công nghệ nuôi tôm được đánh giá bằng kết quả cụ thể như chất lượng sản phẩm, khả năng truy xuất và mức độ ổn định của quy trình, thay vì chỉ bằng mức độ hiện đại của thiết bị. Ở ngành cua, điểm yếu bắt đầu từ nguồn giống: cua bố mẹ hiện chủ yếu khai thác tự nhiên nên chất lượng giống chưa đồng đều; hơn 70% sản lượng được tiêu thụ tươi sống. Nghiên cứu chọn tạo cua bố mẹ chất lượng cao, bảo quản tốt hơn, chế biến sâu và bảo hộ tài sản trí tuệ có thể giúp ngành bớt phụ thuộc vào bán hàng tươi. Mục tiêu là hình thành chuỗi giá trị tôm cua liền mạch, từ con giống và vùng nuôi đến tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, chế biến và thương hiệu. Nếu thiếu doanh nghiệp tham gia khâu cuối, các mắt xích nghiên cứu vẫn khó tạo giá trị trên thị trường.
Dự báo sạt lở phải gắn với quyết định thực tế
Công nghệ ở Cà Mau không chỉ phục vụ sản lượng thủy sản. Tỉnh đề xuất dùng viễn thám để theo dõi, dự báo sạt lở, đồng thời ứng dụng công nghệ cảnh báo sụt lún và xâm nhập mặn. Đây là lựa chọn có ý nghĩa vì cảnh báo chỉ hữu ích khi được chuyển thành quyết định kịp thời về sản xuất, quy hoạch hoặc bảo vệ khu dân cư. Dữ liệu carbon rừng ngập mặn cũng được đề xuất xây dựng, mở thêm hướng quản lý hệ sinh thái dựa trên thông tin đo đạc. Song song, chuyển đổi số Cà Mau đã có nền tảng đáng kể: mạng di động phủ 100% dân số, cáp quang kết nối toàn bộ ấp, khóm; tỉnh cung cấp trực tuyến 100% thủ tục cho doanh nghiệp, còn iOffice liên thông 760 đơn vị. Những con số này cho thấy hạ tầng có thể hỗ trợ chia sẻ dữ liệu, nhưng hiệu quả cảnh báo vẫn phụ thuộc vào dữ liệu đồng bộ, cập nhật và dễ dùng. Kế hoạch thí điểm chuyển đổi số toàn diện tại hai xã, phường trong giai đoạn 2026-2027 là cơ hội kiểm chứng cách biến nền tảng số thành dịch vụ thiết thực.
Đặt hàng từ nhu cầu, đo bằng khả năng ứng dụng
Điều kiện quyết định thành bại nằm ở cách chọn nhiệm vụ. Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh nghiên cứu khoa học phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và có cam kết ứng dụng kết quả rõ ràng. Nguyên tắc này giúp hạn chế tình trạng nghiên cứu xong mới đi tìm nơi sử dụng, đồng thời buộc các bên xác định trước đầu ra nào có thể chuyển giao, thương mại hóa hoặc đưa vào quy trình sản xuất. Bộ đang xây dựng chương trình khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn 2045, với 10 bài toán lớn và 50 nhiệm vụ cụ thể. Cà Mau cần biến khuôn khổ ấy thành các đề bài có đối tác nhận ứng dụng: doanh nghiệp, trung tâm giống và nhà khoa học cùng tham gia. Kết luận, đầu tư công nghệ chỉ nâng được giá trị tôm cua và giảm rủi ro địa phương khi nghiên cứu nối được ba việc: giải đúng nhu cầu, tạo đầu ra có người dùng và duy trì được dữ liệu đủ tin cậy.
