Nguồn cung chưa biến mất, dù châu Âu muốn rời xa
Năng lượng Nga vẫn hiện diện trong các thị trường phương Tây, ngay cả khi chính phủ tuyên bố muốn giảm phụ thuộc và hạn chế nhập khẩu. Chính sự chênh lệch giữa mục tiêu chính sách với các dòng hàng đang lưu chuyển khiến phát biểu của Vladimir Putin về nguồn cung cần được nhìn nhận cùng những diễn biến thực tế.
Putin nói Nga chưa bao giờ từ chối cung cấp năng lượng cho châu Âu, đồng thời cho rằng các nước châu Âu chủ động giảm mua. Tuyên bố được đưa ra khi EU triển khai lộ trình chấm dứt nhập khẩu khí đốt Nga, gồm cả khí qua đường ống và LNG. Hội đồng châu Âu thông qua quy định này ngày 26/1.
Theo Putin, LNG Nga chiếm 20% thị trường châu Âu; các hợp đồng còn được phép thực hiện tương ứng với 20–32 tỷ m³ mỗi năm. Những con số ấy không chứng minh rằng châu Âu sẽ duy trì nhập khẩu lâu dài, nhưng cho thấy cung cấp khí đốt từ Nga chưa thể được xem là đã chấm dứt.
Lộ trình cấm đối đầu với thực tế hợp đồng
EU đặt ra mốc rõ ràng: lệnh cấm hoàn toàn LNG Nga dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, còn khí đốt qua đường ống bị cấm chậm nhất vào ngày 1/11/2027. Nhưng chính sách chuyển đổi theo lộ trình không đồng nghĩa các dòng hàng lập tức dừng lại. Các hợp đồng hiện hữu và nhu cầu tìm nguồn thay thế khiến giai đoạn chuyển tiếp vẫn đầy mâu thuẫn.
Dữ liệu được dẫn trong nguồn cho thấy nhập khẩu LNG Nga vào EU tăng 11% trong tháng 1–5/2026 so với cùng kỳ năm trước. Cơ quan quản lý năng lượng EU lưu ý mức tăng có thể phản ánh việc đẩy nhanh giao hàng trước khi hạn chế chặt hơn, điều chỉnh hợp đồng và nhu cầu nguồn cung thay thế. Vì vậy, lời khẳng định Moscow chưa ngừng cung cấp chỉ kể một phần câu chuyện: người mua cũng đang cân nhắc thời điểm và điều kiện rút lui.
Đây là điểm đáng chú ý hơn tranh cãi về câu chữ. Một bên mô tả sự sụt giảm như quyết định của khách hàng; bên kia xây dựng lịch cấm nhập khẩu. Trong khi đó, lượng hợp đồng và giao hàng còn lại cho thấy chính sách và thương mại không đổi hướng cùng một lúc.
Dầu diesel Nga vẫn có thể hướng sang thị trường Mỹ
Ở phía bên kia Đại Tây Dương, dầu Nga tới Mỹ lại phơi bày một nghịch lý khác: Washington tìm cách hạn chế Moscow nhưng vẫn tạo điều kiện cho một số giao dịch nhiên liệu. Bản đồ theo dõi trực tuyến do Greenpeace phát triển cho thấy các tàu chở dầu diesel đang di chuyển trên Đại Tây Dương, trong đó có tàu tiến gần Bờ Đông Mỹ.
Greenpeace Ukraine nêu tên sáu tàu: Taurus, Agioi Fanendes, Talisman, Leruo, Iblea và Primorye. Bản tin đề cập bảy tàu chở tổng cộng 288.000 tấn, nhưng phần thông tin được trích dẫn chỉ xác định tên sáu tàu; vì vậy không nên suy đoán về chiếc còn lại.
Ngày 9/10, Donald Trump cho biết Nga đồng ý cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và quốc tế; kế hoạch còn nêu 500.000 tấn trong tháng 11 và thêm 1 triệu tấn ở giai đoạn tiếp theo. Thỏa thuận nhằm tăng nguồn cung nhiên liệu và kiềm chế giá dầu diesel. Các tàu dự kiến đến Mỹ đầu tháng 11, nhưng cảng cập chưa được xác định.
Thương mại năng lượng làm mờ ranh giới trừng phạt
Các chuyến dầu diesel gây tranh luận không chỉ vì nguồn gốc hàng hóa mà còn vì cách chúng đi qua lưới hạn chế. Washington tạm thời nới một số biện pháp trừng phạt đối với xuất khẩu nhiên liệu Nga để tạo điều kiện thực hiện thỏa thuận. Greenpeace Ukraine cảnh báo những chuyến hàng có thể làm giảm hiệu quả của các biện pháp trừng phạt quốc tế đối với Moscow.
Theo thông tin về trừng phạt liên quan đến xung đột Ukraine, Talisman, Leruo và Primorye nằm trong danh sách trừng phạt của một số nước; phía Ukraine xếp các tàu này vào nhóm “đội tàu bóng tối” của Nga. Talisman đã chịu lệnh trừng phạt của Mỹ từ tháng 1/2025. Những chi tiết đó khiến việc vừa hạn chế vừa mở ngoại lệ trở thành vấn đề chính sách khó né tránh.
Hai diễn biến—EU lên kế hoạch loại bỏ khí đốt Nga, còn các tàu dầu diesel hướng tới Mỹ—cho thấy dòng năng lượng Nga tới phương Tây vẫn là chủ đề gây tranh luận. Lập trường chính trị có thể đổi nhanh, nhưng hợp đồng, nhu cầu thị trường và ngoại lệ trừng phạt khiến việc cắt đứt nguồn cung phức tạp hơn một tuyên bố. Bởi vậy, cần đánh giá chính sách qua cả những gì chính phủ công bố lẫn những chuyến hàng thực sự được phép lưu chuyển.
