Một khung phát triển cho siêu đô thị mới
Quy hoạch tổng thể TP.HCM là khung định hướng dài hạn nhằm tổ chức không gian, kết nối các động lực kinh tế và phân bổ nguồn lực cho toàn đô thị, thay vì để từng địa bàn hay ngành phát triển rời rạc. Tại kỳ họp chuyên đề ngày 29-10, HĐND TP.HCM khóa XI đã thông qua quy hoạch thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm; kỳ họp kéo dài đến ngày 30-10 và thông qua tổng cộng 47 nghị quyết. Đây là bước đi cần thiết sau khi thành phố hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo nên một đô thị có quy mô lớn nhất cả nước và tầm vóc khu vực. Định hướng đa cực, đa trung tâm, gắn đô thị với sông và biển, chỉ có ý nghĩa khi thay tư duy chia cắt bằng một mạng lưới vận hành thống nhất. Quy hoạch TP.HCM vì thế không nên được xem như bản đồ tĩnh, mà là cam kết tổ chức phát triển có thứ tự và có trách nhiệm.
Áp lực dân số đòi hỏi quy hoạch gần với đời sống
Dân số TP.HCM được dự báo đạt khoảng 18 triệu người vào năm 2030, 25 triệu vào năm 2045 và hơn 27 triệu vào năm 2050; quy hoạch bao phủ khoảng 6.772,59 km² với 168 đơn vị hành chính. Những con số ấy không chỉ nói về quy mô, mà còn là phép thử cho giao thông, trường học, y tế, nhà ở và khả năng chống ngập. Nếu phân bố dân cư không đi cùng việc làm, dịch vụ công và giao thông công cộng, các cực đô thị mới có thể chỉ chuyển ùn tắc từ nơi này sang nơi khác. Bởi vậy, yêu cầu đồng bộ giữa sử dụng đất, giao thông, hạ tầng xã hội và phân bố dân cư phải được biến thành tiêu chí cụ thể cho từng dự án. Người dân sẽ đánh giá quy hoạch qua thời gian đi lại, môi trường sống và khả năng tiếp cận dịch vụ, chứ không qua độ hoành tráng của bản vẽ.
Hạ tầng kết nối phải được chọn theo tác động
Thành phố cần chuyển những định hướng lớn như metro, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, logistics, công nghiệp mới và kinh tế biển thành danh mục dự án có thứ tự ưu tiên, tiến độ và trách nhiệm rõ ràng. Chủ tịch HĐND TP.HCM Võ Văn Minh đề nghị UBND cụ thể hóa quy hoạch bằng chương trình, kế hoạch và lộ trình theo từng giai đoạn, đồng thời xác định công trình then chốt, nguồn lực và cơ quan chịu trách nhiệm. Vốn đầu tư công nên tập trung vào công trình cấp thiết, tạo hạ tầng kết nối và sức lan tỏa, thay vì dàn trải theo địa giới hay chia đều cho các dự án. Cách chọn dự án cũng phải tính đến khả năng triển khai, hiệu quả khai thác và mối liên hệ với các mạng lưới hiện hữu. Tầm nhìn chỉ trở thành năng lực cạnh tranh khi những mắt xích thiết yếu được hoàn thành đúng lúc.
Thể chế tốt phải đi cùng năng lực thực hiện
Quy hoạch cần cơ chế đủ linh hoạt để tháo gỡ điểm nghẽn, nhưng linh hoạt không thể đồng nghĩa với thiếu minh bạch. Lãnh đạo HĐND thành phố yêu cầu việc vận dụng cơ chế mới phải bảo đảm công khai, trách nhiệm giải trình và quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Điều đó đòi hỏi mỗi dự án có đầu mối chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý rõ, thông tin tiến độ dễ kiểm tra và cơ chế giám sát thực chất. Đặc biệt, với chỉnh trang đô thị và cải tạo kênh rạch, tái định cư phải được coi là khâu then chốt, không phải việc xử lý sau khi dự án đã chốt. Nếu người dân phải gánh chi phí xã hội mà không được bảo đảm chỗ ở và sinh kế phù hợp, sự đồng thuận sẽ suy giảm. Thành phố cũng cần điều chỉnh vốn theo khả năng thực hiện, kiểm soát tiến độ, chất lượng và hiệu quả, thay vì xem ban hành kế hoạch hay giải ngân là đích đến.
Tầm nhìn chỉ có giá trị khi tạo ra thay đổi đo được
Quy hoạch đặt mục tiêu xử lý ùn tắc, ngập nước, ô nhiễm, bảo tồn văn hóa, bảo đảm an sinh và thích ứng với biến đổi khí hậu; đó cũng là những thước đo gần nhất đối với chất lượng sống. Vì vậy, bước tiếp theo không nên dừng ở việc phổ biến định hướng. UBND cần gắn từng mục tiêu với dự án, tiến độ, nguồn lực và đơn vị chịu trách nhiệm; các sở, ngành cùng chính quyền địa phương phải rà soát quyết định về đất đai, đầu tư và phát triển đô thị cho phù hợp với quy hoạch. HĐND thành phố cũng sẽ theo dõi, đôn đốc và giám sát việc thực hiện, xem xét những vấn đề phát sinh. Kết luận lại, bản quy hoạch là khởi điểm chứ không phải thành quả. Giá trị của nó chỉ được chứng minh khi vốn được đặt đúng chỗ, thể chế giúp dự án tiến lên và người dân cảm nhận rõ một thành phố kết nối tốt hơn, an toàn hơn, đáng sống hơn.
