Đại lộ cảnh quan mở màn cho một quy hoạch quy mô lớn
Quy hoạch sông Hồng là định hướng tổ chức không gian đô thị hai bên sông, cân bằng nhu cầu phát triển với điều kiện thủy văn, sinh thái và an toàn cộng đồng. Hà Nội vừa phê duyệt điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, theo Quyết định 6075/QĐ-UBND do Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng ký. Điểm đáng chú ý không chỉ là tầm vóc đồ án, mà còn là thứ tự triển khai: giai đoạn đầu ưu tiên trục đại lộ cảnh quan hai bên sông cùng các công viên, thay vì để phát triển công trình đô thị dẫn dắt toàn bộ khu vực. Đây là lựa chọn hợp lý nếu Hà Nội muốn tạo không gian công cộng liên tục trước khi gia tăng xây dựng. Tuy vậy, đại lộ chỉ có thể trở thành trục kết nối có giá trị khi thiết kế và thi công không làm suy giảm chức năng thoát lũ.
Khu vực nghiên cứu rộng khoảng 11.418,96 ha, thuộc địa bàn 16 phường, xã, với quy mô dân số dự báo từ 800.000 đến 1,2 triệu người. Quy hoạch sẽ làm cơ sở lập đồ án chi tiết tỷ lệ 1/500, triển khai dự án và quản lý đất đai, xây dựng. Quy mô này khiến việc ưu tiên hạ tầng công cộng ở giai đoạn đầu càng có ý nghĩa: thành phố cần chứng minh được rằng kết nối, không gian xanh và an toàn được tính trước, chứ không phải xử lý sau khi các khu đô thị đã hình thành.

Thứ tự đầu tư cần gắn với lợi ích của cư dân
Danh mục giai đoạn đầu gồm trục đại lộ cảnh quan hai bên sông, công viên công cộng tại phường Phú Thượng, công viên bãi sông phường Hồng Hà, khu Phòng khách đô thị, các khu tái định cư tại Lĩnh Nam và Long Biên, cùng dự án giải phóng mặt bằng độc lập. Ở giai đoạn sau, thành phố dự kiến hoàn thành các dự án thành phần còn lại theo kế hoạch. Trình tự này có thể đem lại lợi ích thiết thực nếu công viên và hạ tầng công cộng được mở ra sớm, thay vì chỉ làm nền cho phát triển bất động sản. Nhưng các dự án tái định cư và giải phóng mặt bằng cũng cần được chuẩn bị đồng bộ: đây là điều kiện để người dân chịu ảnh hưởng không bị biến thành khâu đến sau trong một kế hoạch lớn.
Quy hoạch chia khu dân cư ngoài đê thành các nhóm: nơi được giữ lại để cải tạo có điều kiện, nơi phải di dời một phần vì yêu cầu phòng chống lũ hoặc hạ tầng thiết yếu, và khu vực tái thiết đô thị. Điều đó có nghĩa quy hoạch sẽ tác động trực tiếp đến nơi ở, sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ của cư dân. Những khu dân cư lâu đời, làng nghề và di tích không thể được xử lý bằng một phương án đồng loạt. Thành phố cần công khai căn cứ phân loại, lộ trình thực hiện và phương án bảo đảm an sinh, đồng thời duy trì khả năng tiếp cận của lực lượng ứng cứu khi có tình huống khẩn cấp.

Thoát lũ phải là giới hạn phát triển, không phải thủ tục bổ sung
Quy hoạch đặt yêu cầu kiểm soát mật độ xây dựng, cao độ nền, không gian thoát lũ và an toàn đê điều; dự án đô thị ven sông phải được đánh giá tác động đến khả năng thoát lũ trước khi triển khai. Đây là nguyên tắc không thể đánh đổi lấy tốc độ xây dựng. Với thoát lũ sông Hồng, mọi thay đổi về chức năng đất, quy mô công trình hay tổ chức không gian cần được kiểm chứng bằng tính toán thủy văn, thủy lực, thay vì chỉ dựa vào cam kết chung về an toàn. Quy hoạch cũng định hướng tổ chức không gian theo lớp, thấp dần về phía sông: sát bờ ưu tiên mặt nước và khu vực ngập; tiếp đến là vùng bán ngập, công viên, cây xanh, quảng trường; các khu ít ngập mới bố trí dịch vụ và công trình phù hợp.
Cách phân lớp này thừa nhận thực tế rằng bãi sông không phải mặt bằng xây dựng thông thường. Những khu vực thấp trũng, thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ nên ưu tiên cây xanh, mặt nước và hoạt động thích ứng, hạn chế công trình kiên cố. Với công trình dịch vụ, văn hóa hay thể thao, thiết kế cần tính đến khả năng chịu ngập và an toàn người sử dụng. Hà Nội đặt ba yêu cầu xuyên suốt là an toàn, sinh thái và giao thông; quy hoạch còn được nghiên cứu theo định hướng tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Thước đo thành công vì thế không phải chỉ là đại lộ hoàn thành, mà là phát triển được đô thị ven sông mà không thu hẹp hành lang thoát lũ hay làm tăng rủi ro cho cộng đồng.
Kết luận: ưu tiên đúng, hiệu quả phụ thuộc khâu thực hiện
Ưu tiên đại lộ cảnh quan và công viên là hướng đi thuyết phục nếu những hạng mục ấy mở rộng không gian công cộng, kết nối hai bờ và tôn trọng đặc điểm tự nhiên của sông. Nhưng phê duyệt quy hoạch mới là bước khởi đầu: các đồ án chi tiết, dự án thành phần và quyết định về xây dựng tại bãi sông phải giữ nhất quán yêu cầu kiểm soát mật độ, cao độ nền, an toàn đê điều và thoát lũ. Hà Nội nên coi những giới hạn đó là điều kiện tiên quyết cho mọi phương án đầu tư, đồng thời bảo đảm người dân bị ảnh hưởng được tham gia và có lộ trình rõ ràng. Nếu làm được, quy hoạch sông Hồng có thể tạo không gian sống tốt hơn mà không biến mục tiêu phát triển thành gánh nặng rủi ro cho thành phố.






