Quy mô tăng nhanh, chất lượng tăng trưởng mới là phép thử
Kinh tế số Việt Nam là phần hoạt động kinh tế được tạo ra hoặc hỗ trợ bởi nền tảng và dịch vụ số, từ mua sắm trực tuyến, du lịch đến thanh toán và gọi xe. Báo cáo e-Conomy SEA 2026 dự báo tổng giá trị hàng hóa của lĩnh vực này đạt 49 tỷ USD trong năm 2026, tăng 20% so với năm trước. Việt Nam cùng Malaysia nằm trong nhóm có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á.
Con số lớn đáng chú ý, nhưng điều quan trọng hơn là đà mở rộng không chỉ dựa vào một mảng đơn lẻ. Tăng trưởng kinh tế số lan trên cả bốn lĩnh vực cốt lõi, với thương mại điện tử và du lịch trực tuyến dẫn đầu, trong khi dịch vụ tài chính số tiếp tục đi lên. Đây là dấu hiệu của một thị trường đang mở rộng chiều sâu, dù quy mô giao dịch tự nó chưa chứng minh rằng năng suất hay lợi ích người dùng cũng tăng tương ứng.
Thương mại điện tử dẫn đầu, dịch vụ số mở rộng phía sau
Thương mại điện tử là đầu tàu rõ nhất: lĩnh vực này chiếm khoảng hai phần ba quy mô kinh tế số, dự kiến đạt 32 tỷ USD, tăng 22% trong năm 2026. Du lịch trực tuyến tăng 15%, lên 5 tỷ USD; truyền thông trực tuyến và gọi xe công nghệ, giao đồ ăn cùng tăng 17%, lần lượt đạt 7 tỷ USD và 6 tỷ USD. Các mảng tăng trưởng đồng thời cho thấy nền tảng số đã trở thành hạ tầng quen thuộc trong nhiều quyết định tiêu dùng.
Dịch vụ tài chính số bổ sung một động lực đáng kể: cho vay số tăng 34%, đạt 14 tỷ USD, còn thanh toán số tăng 21%, với giá trị giao dịch 197 tỷ USD. Đà thanh toán được hỗ trợ bởi giao dịch không dùng tiền mặt tăng 38% trong đầu năm 2026. Tuy vậy, tốc độ mở rộng tín dụng cần đi cùng khả năng đánh giá rủi ro và bảo vệ người vay; tăng trưởng nhanh chỉ có ý nghĩa khi không đánh đổi sự an toàn của thị trường.
AI đi vào thói quen mua sắm và lên kế hoạch du lịch
Điểm mới không chỉ là số người dùng AI, mà là công nghệ này đang chen vào những lựa chọn thường ngày. Báo cáo ghi nhận khoảng 45 triệu người dùng GenAI tại Việt Nam, tương đương 65% lực lượng lao động; cứ năm người dùng thì có hai người tương tác với công cụ mỗi ngày. Đặc biệt, 44% hành trình tiêu dùng bắt đầu từ AI, biến công cụ này thành một điểm khởi đầu để tìm thông tin và cân nhắc sản phẩm.
AI trong mua sắm đang chuyển từ gợi ý sang khả năng thực hiện tác vụ: bốn trong năm người dùng được khảo sát sẵn sàng giao việc mua sắm cho tác nhân AI. Với người bán, AI hỗ trợ cá nhân hóa tiếp cận khách hàng, cải thiện khả năng chốt đơn và tự động hóa việc đăng sản phẩm. Trong du lịch, các nền tảng GenAI chuyên biệt đã vượt mạng xã hội để trở thành lựa chọn phổ biến thứ hai khi người dùng bắt đầu lên kế hoạch chuyến đi tại Đông Nam Á. Tiện lợi là rõ ràng, nhưng chất lượng gợi ý và quyền kiểm soát quyết định vẫn cần được đặt lên hàng đầu.
AI là lực đẩy, không phải bảo đảm cho tăng trưởng bền vững
Mức độ phổ cập AI giúp lý giải vì sao các nền tảng có thể mở rộng trải nghiệm và vận hành nhanh hơn. Nhưng việc người dùng thường xuyên mở công cụ AI không đồng nghĩa mọi tương tác đều tạo ra giá trị kinh tế lâu dài. Thách thức tiếp theo là biến lượt truy vấn thành dịch vụ hữu ích, giảm ma sát cho người mua và tiết kiệm nguồn lực cho doanh nghiệp mà không làm suy giảm niềm tin.
Với người tiêu dùng, AI có thể rút ngắn thời gian tìm kiếm và lập kế hoạch; với doanh nghiệp, tự động hóa có thể giảm khối lượng công việc lặp lại. Song chất lượng dữ liệu, tính minh bạch của đề xuất và khả năng bảo vệ thông tin cá nhân sẽ quyết định mức độ sẵn lòng sử dụng lâu dài. Vì thế, con số tăng trưởng ấn tượng nên được xem là cơ hội kèm điều kiện, không phải lời bảo đảm rằng mọi phân khúc đều đã phát triển bền vững.
Kinh tế số Việt Nam đang tăng nhanh nhờ thương mại điện tử, tài chính số và một lớp ứng dụng AI ngày càng hiện diện trong sinh hoạt. AI đã bắt đầu ảnh hưởng đến cách người dân tìm hàng, chọn chuyến đi và giao nhiệm vụ. Bước tiến tiếp theo không chỉ là mở rộng quy mô, mà là chứng minh công nghệ tạo ra trải nghiệm đáng tin cậy và giá trị thực cho cả người dùng lẫn doanh nghiệp.
