Một tin báo có thể mở đường về cho người đã khuất
Quy tập hài cốt liệt sĩ là hành trình tìm kiếm, cất bốc và đưa phần hài cốt của những người đã hy sinh trở về, đồng thời xác minh danh tính để các gia đình có cơ hội đoàn tụ trong sự tri ân. Giá trị của công việc ấy được thể hiện rõ qua sáu hài cốt liệt sĩ Đội K52 tìm thấy tại Campuchia trong năm ngày, từ 27 đến 31.10, nhờ tin báo người dân địa phương. Đây không chỉ là kết quả của nghiệp vụ quân sự; nó còn cho thấy ký ức được gìn giữ trong cộng đồng có thể dẫn lối cho những cuộc tìm kiếm tưởng như đã mất dấu. Ngày 4.11, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai thông tin về đợt quy tập, trong đó lực lượng xác minh những địa điểm từng có bộ đội Việt Nam đóng quân trước khi tổ chức tìm kiếm. Khi nhân chứng và người dân sẵn lòng chia sẻ điều họ biết, hành trình đưa các liệt sĩ về với đất mẹ có thêm một điểm tựa thiết thực.
Cộng đồng Campuchia góp phần nối lại những dấu vết
Sáu hài cốt được tìm thấy tại ba tỉnh: hai ở khu vực suối Ia Chut, tỉnh Rattanakiri, từ thông tin của ông Sêu Soen; hai tại làng Ochai, tỉnh Stung Treng, sau tin báo của ông Đeng Keo; và hai ở tỉnh Preah Vihear từ thông tin ông Chay Ly cung cấp. Những chi tiết cụ thể ấy cho thấy sự hợp tác giữa người dân địa phương và lực lượng tìm kiếm không phải điều phụ trợ, mà là mắt xích quan trọng để khoanh vùng những nơi chôn cất. Cả sáu hài cốt đều chưa xác định được danh tính, đã phân hủy mạnh và không còn nguyên vẹn. Dép cao su, tăng võng, giày bộ đội, dây thắt lưng, cúc áo, lọ thuốc Penicillin, lược cùng vật dụng cá nhân là những dấu tích còn lại. Đội K52 đã thu thập mẫu sinh phẩm từ răng và xương để phục vụ xác minh, giám định ADN. Từ ngày 1.1.2025 đến 31.10.2026, đội đã quy tập 34 hài cốt tại Campuchia.
Tuyên Quang: tìm kiếm giữa địa hình khắc nghiệt
Ở Tuyên Quang, sự kiên trì phải đối mặt với những trở ngại rất cụ thể: núi đá cao, đường đi hạn chế, phương tiện cơ giới không thể tiếp cận, nên nhiều điểm tìm kiếm chỉ có thể dựa vào sức người. Cán bộ, chiến sĩ treo mình trên dây, khoan đá, mở hang sập và lần tìm từng dấu vết. Gần nửa thế kỷ trôi qua, địa hình biến đổi, đất đá vùi lấp nhiều nơi, còn nhân chứng ngày càng ít, khiến mỗi lần khoanh vùng đều khó hơn. Dẫu vậy, hơn 27.000 ngày công đã được huy động; lực lượng tìm kiếm đào bới trên hơn 3.700 ha và quy tập 201 hài cốt, gồm 14 mộ tập thể, 74 mộ đơn, đạt 33,5% chỉ tiêu. Những ngày đầu tháng 11, công việc vẫn tiếp diễn tại Điểm cao 772, Điểm cao 685, Bình độ 300, Điểm cao 1688 và sườn Đông Điểm cao 1030. Con số cho thấy nỗ lực lớn, nhưng cũng nhắc rằng phần việc còn lại không thể hoàn thành bằng quyết tâm đơn độc.
Chiến dịch tri ân cần sức mạnh của cả cộng đồng
Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã đi qua một nửa chặng đường; Tuyên Quang bước vào giai đoạn hai với mục tiêu hoàn thành rà soát, tìm kiếm trên toàn bộ diện tích đã bàn giao sau rà phá bom mìn, vật nổ trước ngày 27.7.2027. Tỉnh tiếp tục huy động các lực lượng, chuẩn hóa dữ liệu nghĩa trang và mộ liệt sĩ, đồng thời tăng cường thu thập, kết nối thông tin và tìm kiếm trực tiếp tại thực địa. Đó là hướng đi cần thiết, nhưng tin báo từ người dân cũng phải được trân trọng và kết nối kịp thời: kinh nghiệm tại Campuchia cho thấy một ký ức được chia sẻ có thể biến thành địa điểm tìm kiếm cụ thể. Mỗi hài cốt được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định là niềm an ủi cho thân nhân và góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh. Khi cộng đồng cùng lực lượng chức năng giữ gìn dấu vết và kiên trì xác minh, chiến dịch tri ân mới có thể đưa thêm những người đã hy sinh trở về quê hương.
