Xuyên đá ở điểm cao 685
Tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là quá trình lần theo thông tin, dấu tích và địa hình để đưa người đã ngã xuống trở về nơi an nghỉ xứng đáng, đồng thời giúp gia đình có cơ hội tìm lại người thân. Ở điểm cao 685, xã Thanh Thủy, công việc ấy không chỉ cần ký ức về chiến trường mà còn sức bền để đối mặt với núi đá hiểm trở. Nơi đây từng là địa bàn chiến đấu ác liệt của mặt trận Vị Xuyên; hơn bốn thập kỷ sau, vẫn còn những người lính chưa trở về. Cán bộ, chiến sĩ tiếp cận các vị trí tìm kiếm trên triền đá tai mèo, dùng máy khoan và dụng cụ chuyên dụng xuyên từng lớp đá, đào sâu vào lòng đất. Sự bám trụ ấy nhắc rằng thời gian không làm mất đi trách nhiệm với người đã khuất: mỗi dấu tích có thể mở ra hy vọng đoàn tụ và là lời tri ân với những người hy sinh vì Tổ quốc.
Tuyên Quang: quy mô lớn, trở ngại chồng chất
Chiến dịch tại Tuyên Quang cho thấy quy tập hài cốt không thể chỉ dựa vào quyết tâm; cần tổ chức công việc theo diện rộng, phối hợp với lực lượng tại chỗ và xử lý an toàn từng khu vực. Các tổ công tác rà soát theo phương pháp cuốn chiếu sau khi diện tích được bàn giao và rà phá bom mìn. Địa hình núi cao, chia cắt, thời tiết khắc nghiệt; bom mìn, vật nổ còn sót lại gây nguy hiểm. Thông tin về phần mộ phân tán hoặc đã sai lệch, nhân chứng ngày càng ít, hồ sơ và kỷ vật có thể thất lạc. Đến ngày 25-10-2026, chiến dịch đã huy động 26.281 ngày công, tìm kiếm trên 1.986 ha và đào 40.399 m³ đất đá; toàn tỉnh quy tập được 150 hài cốt, trong đó xác định danh tính 7 liệt sĩ.
Những con số ấy phản ánh khối lượng lao động, nhưng ý nghĩa nằm ở việc hài cốt được truy điệu, an táng trang nghiêm và bàn giao về quê nhà khi đã xác định danh tính. Tỉnh đã tổ chức lễ truy điệu, an táng 144 hài cốt tại nghĩa trang địa phương; các hài cốt xác định được danh tính được bàn giao về Phú Thọ, Ninh Bình, Nghệ An và Hà Nội theo nguyện vọng thân nhân. Đó là tác động cụ thể với gia đình, nơi sự chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ.
Băng rừng ở Lào, lần theo manh mối
Ở Lào, địa bàn rộng, rừng núi hiểm trở và vị trí phần mộ thay đổi theo thời gian khiến mỗi thông tin cần được kiểm chứng. Từ trung tuần tháng 9-2026, Đội 192 thuộc Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Huế quy tập 3 hài cốt tại tỉnh Sekong; Đội tìm kiếm, quy tập số 1 thuộc Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị tìm thấy 4 hài cốt tại Khammouane. Riêng tại bản Mày Văng Lực, huyện Sê Pôn, lực lượng biên phòng Hướng Phùng phối hợp quy tập 3 hài cốt ở khu vực hầm chữ A, tỉnh Savannakhet. Những hành trình băng rừng, vượt suối hơn một tháng không chỉ đòi hỏi sức lực mà còn cần sự hợp tác với người dân địa phương, những người có thể cung cấp manh mối về nơi chôn cất.
Di vật liệt sĩ giúp nối thông tin địa điểm với những con người cụ thể. Cùng hài cốt tại Mày Văng Lực, lực lượng tìm thấy một bút kim khắc tên “Mạnh” và bìa sổ tay bằng nhựa in dòng chữ “Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam”. Những vật nhỏ không tự xác định được danh tính, nhưng khi đặt cạnh lời kể, hồ sơ và các bước xác minh, chúng góp phần thu hẹp khoảng cách giữa một phần mộ vô danh với gia đình đang tìm kiếm. Vì vậy, phối hợp tìm nguồn tin và bảo quản di vật phải được xem là phần thiết yếu của nhiệm vụ, không phải khâu phụ.
Kiên trì xác minh để khép lại một cuộc tìm kiếm
Tìm thấy hài cốt là bước quan trọng, nhưng hành trình chỉ thực sự tiến gần đến đoàn tụ khi thông tin được xác minh cẩn trọng. Tại Tuyên Quang, 7 liệt sĩ đã được xác định danh tính; hài cốt được bàn giao cho các địa phương theo nguyện vọng thân nhân. Ở Lào, lời cung cấp của người dân, dấu vết tại hiện trường và di vật cần được đối chiếu thay vì xem một manh mối riêng lẻ là kết luận. Cách làm ấy vừa bảo vệ tính chính xác, vừa tôn trọng gia đình và người đã khuất.
Ban Chỉ đạo tỉnh Tuyên Quang đang triển khai đồng bộ Chiến dịch 500 ngày đêm nhằm đẩy nhanh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính; lực lượng quân sự cam kết tiếp tục phối hợp với các cấp, ngành để tháo gỡ vướng mắc, dù nhân chứng ít và địa hình khó khăn. Nỗ lực này cần được duy trì cùng việc tiếp nhận thông tin từ cựu chiến binh, thân nhân và người dân. Từ điểm cao 685 đến đất Lào, điều đưa các anh trở về không chỉ là sức người vượt núi rừng, mà còn là sự phối hợp bền bỉ và trách nhiệm xác minh từng dấu tích. Đó là cách thiết thực nhất để lòng biết ơn trở thành cuộc đoàn tụ.
