Tôn vinh người mở đường bằng việc làm cụ thể
Chuyển đổi số bản làng là quá trình đưa công nghệ và kỹ năng số vào đời sống cộng đồng để người dân giải quyết nhu cầu thiết thực, từ học tập, sản xuất đến tiếp cận dịch vụ và pháp luật. Ngày 22-10, Báo Giáo dục và Thời đại phát động cuộc thi viết “Người mở đường số nơi bản làng” năm 2026, hướng tới những cá nhân và nhóm có đóng góp cụ thể trong ứng dụng công nghệ tại vùng dân tộc thiểu số, miền núi. Đây là hướng đi đáng hoan nghênh: thay vì kể chuyển đổi số như một khẩu hiệu, cuộc thi đặt con người và thay đổi có thể kiểm chứng ở vị trí trung tâm. Tổng Biên tập Triệu Ngọc Lâm nhấn mạnh công nghệ có ý nghĩa khi giúp người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ và cơ hội phát triển thuận lợi hơn.
Từ dịch vụ công đến sinh kế địa phương
Phạm vi đề tài cho thấy phổ cập công nghệ không chỉ là dạy cách dùng điện thoại hay internet. Tác phẩm có thể viết về người hướng dẫn bà con làm thủ tục trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng định danh điện tử; giáo viên đưa công nghệ vào dạy học, hỗ trợ xóa mù chữ hoặc gìn giữ tiếng nói, văn hóa dân tộc. Những sáng kiến đưa nền tảng số vào sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm địa phương, phát triển du lịch cộng đồng và mở rộng thị trường cũng được khuyến khích. Cuộc thi còn mở rộng đến phổ biến pháp luật, trợ giúp pháp lý, hòa giải cơ sở và phòng ngừa lừa đảo trên mạng; các mô hình như điểm hỗ trợ công nghệ thông tin, thôn thông minh hay tổ công nghệ số cộng đồng đều có chỗ đứng.
Điểm đáng chú ý là bài viết cần cho thấy ai được hưởng lợi, vấn đề nào được tháo gỡ và mô hình có thể duy trì hay nhân rộng không. Đó là cách đánh giá thực chất hơn việc chỉ liệt kê thiết bị hoặc nền tảng.
Cộng đồng là chủ thể, không chỉ là người nhận hỗ trợ
Đối tượng dự thi gồm cán bộ, công chức, viên chức, giáo viên, học sinh, sinh viên, học viên, lực lượng vũ trang và người lao động. Mỗi tác phẩm do một tác giả hoặc một nhóm tác giả thực hiện. Nhân vật được phản ánh có thể là người dân, già làng, trưởng bản, người có uy tín, cán bộ cơ sở, giáo viên, học sinh, đoàn viên, doanh nhân, thành viên hợp tác xã, kỹ thuật viên cùng nhiều người đóng góp khác; họ không nhất thiết thuộc dân tộc thiểu số, nhưng cần trực tiếp hỗ trợ cộng đồng tại địa bàn.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa: người dân không nên bị mô tả như những người thụ hưởng thụ động. Họ cũng là người lựa chọn, sáng tạo và duy trì giải pháp phù hợp với điều kiện sống, nhu cầu sản xuất, học tập và bản sắc văn hóa địa phương. Vì vậy, tác phẩm có sức nặng cần kể đúng bối cảnh, lắng nghe người trong cuộc và làm rõ kết quả thực tế.
Viết trung thực để sáng kiến có thể lan xa
Giá trị của cuộc thi sẽ không dừng ở việc tìm ra những câu chuyện truyền cảm hứng. Khi bài viết mô tả rõ cách làm, khó khăn, người được hỗ trợ và kết quả, sáng kiến có cơ hội được cộng đồng khác tham khảo; ngược lại, lời kể chung chung khó giúp người đọc hiểu điều gì tạo nên hiệu quả. Ban tổ chức nhận tác phẩm đến hết ngày 30-11-2026. Công cụ trí tuệ nhân tạo không được dùng để giả lập nhân vật hoặc bối cảnh thực tế; chỉ được hỗ trợ sửa chính tả, phiên âm, dịch thuật và phải khai báo khi gửi bài. Tác giả dưới 18 tuổi cần có xác nhận của cha, mẹ hoặc người giám hộ, còn thành viên ban tổ chức, ban giám khảo, tổ thư ký và người trực tiếp sơ tuyển, chấm tác phẩm không được dự thi.
Đây là những giới hạn cần thiết để bảo vệ độ tin cậy của câu chuyện và sự tôn trọng dành cho nhân vật. Cuộc thi sẽ thành công nhất khi các bài viết không tô vẽ công nghệ như phép màu, mà cho thấy những người kiên trì giúp cộng đồng tự sử dụng công nghệ và cải thiện đời sống. Tôn vinh đúng người mở đường cũng là cách lan tỏa những sáng kiến chuyển đổi số bản làng có thể tiếp tục sống sau khi cuộc thi khép lại.
