Cúm ở tuổi cao không phải bệnh nhẹ
Vắc-xin cúm liều cao là loại vắc-xin có hàm lượng kháng nguyên gấp bốn lần loại tiêu chuẩn, được thiết kế cho người từ 60 tuổi trở lên nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch suy giảm theo tuổi tác. Đây là thêm một lựa chọn dự phòng đáng cân nhắc, không phải phương án mặc định cho mọi người cao tuổi. Khi thời tiết giao mùa tạo điều kiện cho virus cúm lây lan, nguy cơ ở nhóm này càng đáng lưu ý, nhất là người có bệnh tim mạch, hô hấp hoặc đái tháo đường. Từ sau tuổi 60, hệ miễn dịch thường chống đỡ tác nhân gây bệnh kém hiệu quả hơn. Vì vậy, cúm có thể kích hoạt biến chứng cúm nghiêm trọng thay vì chỉ gây sốt, ho và mệt mỏi. WHO ước tính mỗi năm cúm mùa gây 290.000-650.000 ca tử vong do biến chứng hô hấp trên toàn cầu.
Gánh nặng không dừng ở bệnh hô hấp: nhiễm cúm có thể làm nặng thêm bệnh tim, phổi và rối loạn chuyển hóa. Một báo cáo chuyên gia được dẫn tại hội thảo cho biết cúm có thể làm nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng 10 lần, đột quỵ tăng 8 lần và khả năng nhập viện do suy tim tăng 24%. Những con số này không có nghĩa mọi ca cúm đều dẫn đến biến cố, nhưng nhắc rằng phòng cúm người già cần được xem như một phần của bảo vệ sức khỏe tổng thể, bên cạnh kiểm soát bệnh nền.
Thêm một lựa chọn, không phải lựa chọn duy nhất
Hệ thống Tiêm chủng VNVC phối hợp với Sanofi triển khai vắc-xin cúm liều cao dành cho người từ 60 tuổi trở lên. Sản phẩm có hàm lượng kháng nguyên gấp bốn lần vắc-xin liều tiêu chuẩn, với mục tiêu kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh hơn ở người lớn tuổi. Vắc-xin phòng ba chủng cúm mùa A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria; thành phần được cập nhật theo mùa. Đây là bước mở rộng lựa chọn tiêm cúm người cao tuổi, nhất là trong bối cảnh hệ miễn dịch lão hóa có thể tạo đáp ứng bảo vệ thấp hơn sau tiêm loại tiêu chuẩn. Tuy nhiên, vắc-xin liều tiêu chuẩn vẫn giữ vai trò quan trọng trong phòng cúm; liều cao không nên được hiểu là lựa chọn phù hợp cho tất cả.
Dữ liệu nghiên cứu được công bố tại sự kiện ghi nhận hiệu quả phòng cúm tương đối cao hơn 24,2% so với vắc-xin liều tiêu chuẩn, cùng mức giảm tương đối 32% nguy cơ nhập viện do cúm trong một số dữ liệu. Đây là mức chênh lệch tương đối trong các nghiên cứu cụ thể, không phải cam kết bảo vệ tuyệt đối hay lời đảm bảo rằng mọi người đều nhận được lợi ích như nhau. Tính đến tháng 9/2025, hơn 360 triệu liều vắc-xin cúm liều cao của Sanofi đã được phân phối trên toàn cầu. Quy mô sử dụng cho thấy sản phẩm không phải giải pháp thử nghiệm mới xuất hiện, nhưng quyết định tiêm vẫn cần đặt trong hoàn cảnh sức khỏe của từng người.
Đặt lựa chọn vào đúng bối cảnh nguy cơ
Ở người từ 65 tuổi trở lên, CDC ước tính nhóm này chiếm 50-70% số ca nhập viện và 70-85% số ca tử vong liên quan đến cúm trong các mùa dịch. Tại Việt Nam, một nghiên cứu giai đoạn 2014-2016 ước tính mỗi năm có khoảng 34.527 ca nhập viện do nhiễm trùng hô hấp cấp liên quan đến cúm ở người trên 65 tuổi, cao gấp 1,5 lần mức trung bình toàn dân. Những dữ liệu này làm rõ lý do cần có giải pháp dành riêng cho người lớn tuổi, nhưng cũng cần đọc đúng: chúng mô tả gánh nặng ở cấp độ quần thể, không dự đoán chính xác nguy cơ của từng cá nhân.
Người cao tuổi mắc bệnh nền có thể đối mặt với nguy cơ cao hơn khi nhiễm cúm, nhưng tuổi không phải yếu tố duy nhất để chọn vắc-xin. Tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử tiêm chủng và phản ứng sau tiêm đều đáng được xem xét. Người đang điều trị bệnh cấp tính hoặc từng có phản ứng nghiêm trọng sau tiêm nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi quyết định. Cách tiếp cận thận trọng này tránh biến một lựa chọn có thể hữu ích thành khuyến nghị áp dụng đại trà.
Tiêm hằng năm và hỏi ý kiến nhân viên y tế
Dù chọn loại nào, tiêm phòng cúm cần được duy trì hằng năm vì virus thường xuyên biến đổi và thành phần vắc-xin được cập nhật theo mùa. Người cao tuổi nên kết hợp tiêm phòng với kiểm soát bệnh nền và chủ động thăm khám khi xuất hiện triệu chứng nhiễm trùng hô hấp. Đây là những bước thiết thực hơn việc trông chờ một mũi tiêm có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Khi tư vấn, hãy hỏi nhân viên y tế liệu vắc-xin liều cao có phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng hay không; người mắc bệnh nền càng cần trao đổi để được hướng dẫn riêng.
Vắc-xin cúm liều cao bổ sung một phương án bảo vệ có cơ sở cho người từ 60 tuổi, trong bối cảnh cúm có thể gây biến chứng hô hấp và tim mạch nặng ở nhóm tuổi này. Nhưng giá trị của lựa chọn mới nằm ở việc mở rộng khả năng tư vấn, không phải thay thế đánh giá cá nhân. Tiêm cúm người cao tuổi nên là quyết định được đưa ra cùng nhân viên y tế, đồng thời duy trì lịch tiêm hằng năm và kiểm soát bệnh nền. Đó mới là cách phòng cúm người già thực tế, thay vì xem một loại vắc-xin là phù hợp cho tất cả.
