Áp lực tăng trưởng đã hiện rõ trong sản lượng
Nhu cầu điện là lượng điện mà hộ gia đình, doanh nghiệp và các hoạt động kinh tế cần dùng; khi tăng nhanh, hệ thống phải đồng thời có đủ nguồn phát và khả năng truyền tải để đáp ứng. Trong 10 tháng năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 297,4 tỷ kWh, tăng 9,8% so với cùng kỳ. Riêng tháng 10, sản lượng đạt 31,58 tỷ kWh, tăng 14,3%. Những con số này cho thấy sức ép cuối năm không phải dự báo xa: phụ tải quý IV được ước tính tăng khoảng 13% trên toàn quốc, khoảng 14% ở miền Bắc và xấp xỉ 20% tại nhiều tỉnh miền Bắc, Bắc Trung Bộ. EVN cho biết trong tháng 10 đã bảo đảm cấp điện an toàn, liên tục cho sản xuất và sinh hoạt. Với người dân, thước đo thiết thực nhất vẫn là điện có ổn định khi nhu cầu lên cao, chứ không chỉ là tổng sản lượng trên báo cáo.
Đà tăng còn vượt kịch bản cơ sở: sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu cả năm 2026 được ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước và cao hơn dự báo cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Vì vậy, chuẩn bị nguồn cung điện cho các tháng cuối năm phải gắn với bài toán dài hơn, thay vì chỉ phản ứng khi phụ tải chạm đỉnh.
EVN dựa vào nguồn hiện có, đồng thời thúc tiến độ dự án
Cách ứng phó trước mắt của EVN là giữ các nguồn hiện hữu sẵn sàng, chuẩn bị nhiên liệu và đẩy nhanh công trình trọng điểm. Cơ cấu huy động 10 tháng cho thấy nhiệt điện than đóng góp 147,78 tỷ kWh, tương đương 49,7%; thủy điện đạt 73,39 tỷ kWh, chiếm 24,7%; tua-bin khí đạt 23,28 tỷ kWh, còn năng lượng tái tạo đóng góp 40,72 tỷ kWh, tương đương 13,7%. Sự phụ thuộc đáng kể vào than khiến việc bảo đảm nhiên liệu và giảm sự cố tổ máy có ý nghĩa trực tiếp đối với nguồn cung, nhất là khi thủy văn bất lợi.
Quảng Trạch I, công suất 1.403 MW, đã cơ bản hoàn thành và phát lên lưới 620 triệu kWh; EVN đặt mục tiêu đưa cả hai tổ máy vào vận hành thương mại trong năm 2026. Quảng Trạch II, dùng LNG, đang triển khai sau khi khởi công; thủy điện tích năng Bác Ái và dự án mở rộng Trị An cũng đang được thúc tiến độ. Đây là những bước cần thiết, nhưng không nên nhầm tiến độ xây dựng với công suất đã sẵn sàng: nguồn mới chỉ giúp giảm áp lực khi hoàn tất và vận hành đúng kế hoạch.
Trên hệ thống điện, điện truyền tải 10 tháng ước đạt 239,23 tỷ kWh, tăng 11,2% so với cùng kỳ. Mức tăng này nhấn mạnh rằng đủ điện tại nhà máy chưa đủ; lưới phải chuyển được điện đến nơi có nhu cầu.
Bài toán mùa khô 2027 bắt đầu từ những tháng cuối năm
Bộ Công Thương tổ chức hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện và bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028, với hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến cùng UBND 34 tỉnh, thành phố. Đây là cuộc họp lần thứ năm về kế hoạch vận hành cho hai năm tới; việc đánh giá khả năng cung ứng đã được chỉ đạo từ tháng 5/2026. Thời điểm chuẩn bị là hợp lý: nhu cầu điện năm 2027 được dự báo tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao, trong khi nguồn điện nền mới cần thời gian đầu tư; El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027 và gây bất định thủy văn.
Để phòng rủi ro, ngành điện huy động tối đa than, khí và LNG, điều chỉnh lịch sửa chữa để tránh ngày tải cao, đồng thời tăng nhập khẩu điện và tích nước hồ thủy điện. Kế hoạch là tiếp tục giữ nước đến hết ngày 31/3/2027, vừa dự phòng phát điện mùa khô vừa cân đối nhu cầu nước ở hạ du. NSMO ước sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu tháng 11/2026 đạt 28,9 tỷ kWh, tăng 14,4% so với cùng kỳ. Con số này củng cố lý do phải chuẩn bị sớm, không chờ đến khi phụ tải tăng mới xử lý.
Nhìn chung, EVN đang triển khai đúng ba lớp ứng phó: vận hành nguồn hiện hữu, bảo đảm nhiên liệu và thúc đẩy dự án; còn hội nghị của Bộ Công Thương đặt các biện pháp ấy vào kế hoạch liên vùng, liên năm. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào nguồn nhiệt điện và điều kiện thủy văn vẫn là điểm dễ tổn thương. Kết quả cần được đánh giá bằng khả năng cấp điện liên tục trong các đợt phụ tải cao, đồng thời giữ được nước cho sản xuất và sinh hoạt. Chuẩn bị sớm làm giảm nguy cơ, nhưng tiến độ dự án, nhiên liệu và phối hợp điều độ mới quyết định độ chắc chắn của nguồn cung cuối năm và mùa khô kế tiếp.
