Đà tăng điện đặt áp lực lên những tháng cuối năm
Sản lượng điện toàn hệ thống là tổng điện được sản xuất trong nước và nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế và người dân; đây là chỉ dấu quan trọng về áp lực lên nguồn cung điện. Trong 10 tháng năm 2026, con số này đạt 297,4 tỷ kWh, tăng 9,8% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 10, sản lượng đạt 31,58 tỷ kWh, cao hơn 14,3% so với cùng kỳ. EVN công bố số liệu ngày 3/11, đồng thời cho biết đã duy trì cung cấp điện an toàn, liên tục cho hoạt động kinh tế - xã hội và sinh hoạt. Đây không chỉ là mức tăng đáng chú ý trên báo cáo: điện ổn định là điều kiện để nhà máy duy trì sản xuất, dịch vụ hoạt động và hộ gia đình sinh hoạt bình thường. Khi nhu cầu tăng nhanh, việc chuẩn bị cho điện cuối năm cần đi trước nguy cơ thiếu hụt, thay vì chỉ phản ứng khi phụ tải đã lên cao.
Áp lực vẫn hiện hữu trong tháng 11: theo tính toán cập nhật của NSMO, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống ước đạt 28,9 tỷ kWh, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2025. Mức dự báo này khiến yêu cầu vận hành ổn định trở nên cấp thiết, nhất là khi hệ thống vừa phải phục vụ sản xuất vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. Các con số cho thấy tăng trưởng điện không phải chuyện riêng của ngành năng lượng; đó là bài kiểm tra năng lực cung ứng cho nền kinh tế.
Cơ cấu nguồn cho thấy vì sao nhiên liệu và thủy văn quan trọng
Nhiệt điện than vẫn là trụ cột lớn nhất của hệ thống: 147,78 tỷ kWh trong 10 tháng, tương đương 49,7% tổng sản lượng. Thủy điện đóng góp 73,39 tỷ kWh, chiếm 24,7%; tua bin khí đạt 23,28 tỷ kWh, chiếm 7,8%. Năng lượng tái tạo cung cấp 40,72 tỷ kWh, tương đương 13,7%, gồm 24,04 tỷ kWh điện mặt trời và 15,37 tỷ kWh điện gió; điện nhập khẩu đạt 11,77 tỷ kWh, chiếm 4%. Cơ cấu này cho thấy nguồn cung điện vẫn phụ thuộc đáng kể vào than, trong khi thủy điện chịu ảnh hưởng của thời tiết và thủy văn. Vì vậy, EVN yêu cầu các đơn vị thủy điện theo dõi sát diễn biến và phối hợp với địa phương, cơ quan quản lý để ứng phó tác động bất lợi của El Niño. Đa dạng nguồn là cần thiết, nhưng điều phối linh hoạt và chuẩn bị nhiên liệu vẫn là việc trước mắt.
Để giữ nguồn phát sẵn sàng, EVN tập trung vận hành các nhà máy, chuẩn bị nhiên liệu và duy trì dự trữ theo định mức. Tập đoàn cũng yêu cầu khẩn trương ký hợp đồng cung cấp than cho phát điện năm 2027, một bước cho thấy kế hoạch bảo đảm điện không thể dừng ở vài tháng trước mắt. Đây là hướng đi thực tế: sản lượng tăng nhanh sẽ khó được đáp ứng nếu nhiên liệu bị động hoặc nguồn thủy điện suy giảm. Tuy nhiên, tỷ trọng than gần một nửa cũng nhấn mạnh rằng bảo đảm điện ổn định hiện vẫn cần phối hợp nhiều nguồn, chứ chưa thể dựa vào một loại hình duy nhất.
Dự án và lưới điện là phần quyết định của lời giải
Tăng công suất phát là chưa đủ nếu điện không truyền tải được đến nơi cần. Trong 10 tháng, sản lượng điện truyền tải ước đạt 239,23 tỷ kWh, tăng 11,2% so với cùng kỳ. EVN và các đơn vị đã khởi công 150 công trình lưới điện, đồng thời đóng điện 137 công trình từ 110 đến 500 kV; trong số hoàn thành có 5 dự án 500 kV, 16 dự án 220 kV và 116 dự án 110 kV. Những con số này phản ánh nỗ lực mở rộng hạ tầng, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào việc công trình hoàn thành đúng tiến độ và giải quyết được điểm nghẽn truyền tải. Với nhu cầu tăng, lưới điện không còn là phần phụ phía sau nguồn phát mà là mắt xích trực tiếp quyết định điện có đến được nhà máy và hộ dân hay không.
Ở phía nguồn, Nhiệt điện Quảng Trạch I, gồm hai tổ máy với tổng công suất 1.403 MW, đã cơ bản hoàn thành và phát lên lưới 620 triệu kWh; EVN đặt mục tiêu đưa cả hai tổ máy vào vận hành thương mại trong năm 2026. Quảng Trạch II, sử dụng LNG, có tổng công suất 1.612,8 MW và đã khởi công. Thủy điện tích năng Bác Ái công suất 1.200 MW đã ký hợp đồng cung cấp thiết bị cơ điện, còn dự án Thủy điện Trị An mở rộng có công suất 200 MW đang triển khai xây dựng và lắp đặt. Đây là các dự án có ý nghĩa dài hạn; riêng Quảng Trạch I có khả năng bổ sung nguồn trong năm nay nếu mốc vận hành được giữ. Vì vậy, đẩy nhanh tiến độ phải đi cùng kiểm soát chất lượng và khả năng hòa lưới.
Điện ổn định cần cả chuẩn bị của ngành lẫn người dùng
EVN yêu cầu các đơn vị chủ động phương án vận hành, bảo đảm nguồn và hạn chế nguy cơ sự cố trong những tháng cuối năm để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng của đất nước. Đây là thông điệp đúng trọng tâm: nguồn cung không chỉ được bảo vệ bằng dự án mới mà còn bằng kỷ luật vận hành, nhiên liệu sẵn có và phối hợp ứng phó rủi ro thời tiết. Tập đoàn cũng đề nghị khách hàng sử dụng điện tiết kiệm, hạn chế chạy đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm nhằm giảm nguy cơ sự cố và hạn chế hóa đơn tăng cao. Với người dân, đây là việc làm thiết thực có thể bắt đầu ngay; với doanh nghiệp, quản lý phụ tải hợp lý giúp giảm áp lực vào thời điểm hệ thống căng thẳng. Nỗ lực tiết kiệm không thay thế trách nhiệm đầu tư, nhưng hỗ trợ hệ thống vận hành an toàn hơn.
EVN cũng đưa 12 dịch vụ công ngành điện lên ứng dụng VNeID trên toàn quốc, từ đăng ký cấp điện mới đến thay đổi hợp đồng, công suất hoặc yêu cầu ngừng và cấp điện trở lại. Việc tích hợp này giúp khách hàng xử lý nhiều thủ tục trực tuyến thuận tiện hơn. Dù không trực tiếp làm tăng nguồn phát, dịch vụ số cải thiện trải nghiệm của người dùng trong lúc ngành điện phải tập trung bảo đảm vận hành. Nhìn chung, sản lượng điện tăng 9,8% là lời nhắc về quy mô nhu cầu đang lớn lên; chuẩn bị nhiên liệu, đưa dự án vào hoạt động và củng cố lưới điện mới là nền tảng để đáp ứng. Kết quả cuối năm sẽ phụ thuộc vào việc các kế hoạch ấy được thực hiện đúng hạn và nguồn điện được điều phối đủ linh hoạt.
