Hành trình mua sắm không còn bắt đầu từ nhu cầu
Hành trình mua sắm đa điểm chạm là quá trình người tiêu dùng khám phá, đánh giá và chọn sản phẩm qua nhiều kênh đan xen, từ nội dung giải trí và mạng xã hội đến công cụ tìm kiếm, sàn thương mại điện tử và AI. Theo ông Đoàn Phú Cường, giảng viên ngành Truyền thông chuyên nghiệp tại Đại học RMIT Việt Nam, hành trình này đang thay thế mô hình tuyến tính, nơi người mua thường nhận ra nhu cầu rồi mới chủ động tìm sản phẩm.
Sự thay đổi không chỉ nằm ở nơi người mua tìm thông tin, mà còn ở cách nhu cầu hình thành. Một video TikTok, livestream bán hàng của người có ảnh hưởng hay bài chia sẻ của bạn bè có thể khiến người xem muốn mua món hàng mà trước đó họ chưa nghĩ đến. Nội dung vì thế vừa giải trí, vừa giới thiệu sản phẩm, vừa thúc đẩy giao dịch. Đây là cơ hội để thương hiệu tiếp cận khách hàng sớm hơn, nhưng cũng khiến quyết định mua dễ bị dẫn dắt bởi cảm xúc và thông điệp quảng bá. Nhà bán lẻ không thể chỉ tối ưu gian hàng; họ phải hiểu nội dung nào đang tạo ra nhu cầu và bảo đảm lời giới thiệu đi cùng thông tin có thể kiểm chứng.

AI mua sắm trở thành bước tham khảo quen thuộc
AI mua sắm đang chuyển từ công cụ mới lạ thành một điểm tham khảo trước khi người tiêu dùng chọn sản phẩm. Khảo sát Q&Me với 200 người từ 20 đến 49 tuổi tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy 62% thường xuyên hoặc luôn hỏi AI trước khi mua hàng; một nửa cho biết công cụ này giúp họ biết đến nhiều thương hiệu mới hơn. Con số gợi ý rằng chatbot có thể rút ngắn khâu tìm hiểu, so sánh và mở rộng lựa chọn—nhưng không đồng nghĩa câu trả lời của máy là lời khuyên đáng tin tuyệt đối.
Chatbot bán lẻ vì vậy có thể hữu ích khi giải đáp câu hỏi về sản phẩm, nhưng doanh nghiệp cần đưa thông tin chính xác, cập nhật và nhất quán vào hệ thống. AI có thể tạo câu trả lời nghe thuyết phục nhưng dựa trên dữ liệu cũ, sai lệch hoặc thiếu căn cứ. Người mua nên xem gợi ý của chatbot như điểm khởi đầu, rồi đối chiếu với thông tin từ nhà sản xuất và đánh giá chi tiết có bằng chứng sử dụng thực tế. Nhà bán lẻ cũng cần nói rõ nội dung nào là quảng cáo hay được tài trợ; nếu chatbot chỉ lặp lại thông điệp tiếp thị, lợi ích tiện lợi sẽ nhanh chóng biến thành rủi ro mất niềm tin.

Video và livestream có thể bán hàng trước cả khi khách tìm
Mạng xã hội không còn chỉ là nơi người mua tìm đánh giá sau khi đã có nhu cầu. Video ngắn, nội dung do bạn bè chia sẻ và livestream bán hàng có thể khơi gợi mong muốn, rồi đưa người xem thẳng đến quyết định mua. Theo khảo sát PwC, 58% người tiêu dùng được hỏi tại Việt Nam từng bị người có ảnh hưởng trên mạng xã hội thuyết phục mua sản phẩm hoặc dịch vụ. Đây là sức mạnh đáng kể, nhưng cũng cho thấy ranh giới giữa trải nghiệm cá nhân và quảng cáo có thể mờ đi.
Thương hiệu có thêm cơ hội tiếp cận đúng nhóm khách hàng nhờ nền tảng quảng cáo dùng AI để phân tích hành vi và phân phối nội dung phù hợp. Báo cáo IAB Europe công bố tháng 9/2025 cho biết 85% doanh nghiệp được khảo sát tại các thị trường châu Âu đã ứng dụng AI trong marketing, trong đó nhắm chọn đối tượng là một ứng dụng phổ biến. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Marketing Science ghi nhận quảng cáo video cá nhân hóa bằng AI tạo sinh tăng mức độ tương tác từ 6 đến 9 điểm phần trăm so với quảng cáo không dùng AI trong thử nghiệm với một doanh nghiệp thương mại điện tử tại Ấn Độ. Hiệu quả tiếp cận không thể thay thế tính minh bạch về tài trợ và chất lượng sản phẩm.

Niềm tin phải đi cùng tốc độ bán hàng
Khi nội dung thương mại trộn lẫn với giải trí và lời khuyên, người mua cần chủ động kiểm tra ai đứng sau một lời giới thiệu, đánh giá có bằng chứng hay không và thông tin sản phẩm có khớp với nguồn của nhà sản xuất. Nhiều bài viết cùng lặp lại một nhận định không có nghĩa chúng đã được xác minh độc lập; AI có thể dựa vào chính những quảng cáo hoặc đánh giá thiếu tin cậy mà người dùng muốn kiểm tra.
Một cách tự bảo vệ thiết thực là xác định nhu cầu, ngân sách và tiêu chí lựa chọn trước khi xem nội dung bán hàng; kiểm tra giá thực trả sau phí vận chuyển và điều kiện áp dụng ưu đãi; đồng thời đối chiếu đánh giá từ nhiều nguồn. Với doanh nghiệp, bài toán không còn là xuất hiện ở càng nhiều điểm chạm càng tốt. Nhà bán lẻ cần cung cấp thông tin rõ ràng, phân biệt quảng cáo với đánh giá độc lập và giữ lời hứa trong trải nghiệm sau mua. AI có thể giúp thương hiệu được tìm thấy nhanh hơn, nhưng niềm tin mới khiến khách hàng cân nhắc lời khuyên và quay lại.
Kết luận: mạng xã hội và AI đang biến hành trình mua sắm thành chuỗi khám phá liên tục, nơi nhu cầu có thể xuất hiện trước cả ý định tìm kiếm. Doanh nghiệp thích ứng tốt sẽ kết hợp nội dung hấp dẫn với dữ liệu đáng tin; người tiêu dùng sáng suốt sẽ dùng chatbot để tham khảo, không giao phó quyết định cho nó. Trong cuộc chơi mới, niềm tin không phải khẩu hiệu tiếp thị mà là điều kiện để chuyển sự chú ý thành lựa chọn.






