Một thế kỷ tạo nên bản sắc vùng cà phê
Cà phê Khe Sanh là ngành hàng Arabica hình thành trên vùng đất phía tây Quảng Trị, nơi điều kiện tự nhiên, lao động của người trồng và lịch sử nhiều biến động cùng tạo nên bản sắc riêng cho sản phẩm. Nhân dịp tròn một thế kỷ hình thành và phát triển vùng cà phê Arabica, tỉnh Quảng Trị khai mạc chuỗi hoạt động “Theo dấu chân 100 năm Cà phê Khe Sanh” vào tối 24/10/2026, khơi lại hành trình từ dấu mốc khởi nguồn năm 1926 đến vùng chuyên canh hôm nay. Đây không nên chỉ là một lễ kỷ niệm. Dấu mốc trăm năm đặt ra câu hỏi thiết thực hơn: làm thế nào để danh tiếng lâu đời mang lại giá trị tốt hơn cho người trồng và đưa thương hiệu đến gần thị trường trong nước, quốc tế? Câu trả lời phải bắt đầu từ việc giữ chất lượng và làm rõ điều khiến cà phê Khe Sanh khác biệt.
Từ ngày 24 đến 26/10/2026, chương trình có trưng bày cà phê và nông sản, triển lãm tranh, phim tư liệu, hội thi nhà nông đua tài và trải nghiệm Khe Sanh Coffee Tour với thông điệp “Make coffee not war” — “Hãy làm cà phê, đừng làm chiến tranh”. Các hoạt động ấy có ý nghĩa khi lịch sử không dừng ở phần trình diễn, mà giúp du khách hiểu vùng trồng và những người làm nên sản phẩm. Trong khuôn khổ chương trình, tỉnh cũng trao quà cho 30 hộ nghèo, gia đình chính sách. Chi tiết này nhắc rằng câu chuyện thương hiệu phải gắn với cộng đồng địa phương, chứ không chỉ với hình ảnh đẹp hay lời quảng bá.
Từ danh tiếng đến giá trị có thể kiểm chứng
Vùng cà phê mang chỉ dẫn địa lý Khe Sanh hiện có khoảng 3.700 ha. Quy mô ấy tạo nền tảng, nhưng diện tích tự nó không bảo đảm chất lượng đồng đều hay sức cạnh tranh. Hội thảo do tỉnh tổ chức chiều 24/10/2026 quy tụ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và chuyên gia để bàn cách phát triển cà phê đặc sản, cà phê nông lâm kết hợp, hoàn thiện sản xuất, chế biến và mở rộng thị trường. Trọng tâm cần chuyển từ bán nguyên liệu sang tạo giá trị qua chế biến và thương hiệu. Muốn làm được vậy, dữ liệu vùng trồng phải trở thành công cụ sản xuất và quản trị: ghi nhận nguồn gốc, phương thức canh tác, chất lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, thay vì chỉ là hồ sơ lập ra để đối phó khi cần truy xuất.
Tại hội thảo, Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Tiến Dũng nêu rằng cà phê Khe Sanh không thiếu chất lượng hay câu chuyện; điều còn thiếu là dữ liệu, canh tác xanh, vòng tuần hoàn tận dụng phụ phẩm và sản phẩm du lịch kết nối với lịch sử vùng cà phê. Đây là nhận định đúng vào nút thắt: nếu không đo lường và ghi chép nhất quán, lời hứa về nguồn gốc khó thuyết phục người mua; nếu phụ phẩm bị bỏ phí, cơ hội tăng giá trị tại chỗ cũng mất đi. Nông dân và hợp tác xã cần ghi nhật ký sản xuất, tăng tỷ lệ quả chín khi thu hái, trồng xen và xử lý phụ phẩm; doanh nghiệp cần hoàn thiện truy xuất nguồn gốc và liên kết bao tiêu. Các bước ấy đòi hỏi hỗ trợ thực chất, không thể chỉ giao thêm trách nhiệm cho người trồng.
Kinh tế tuần hoàn phải đi cùng sinh kế
Định hướng nông lâm kết hợp đáng được xem là một lựa chọn sản xuất dài hạn, không phải khẩu hiệu xanh. Trồng xen và tận dụng phụ phẩm có thể giúp chuỗi cà phê sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, trong khi yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ rừng ngày càng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường. Tại hội thảo, các đại biểu bàn về vùng nguyên liệu đáp ứng quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của Liên minh châu Âu, giống chất lượng cao thích ứng khí hậu, tiêu chuẩn quốc tế và tín dụng xanh. Các hướng đi này chỉ có sức thuyết phục nếu nông dân nhận được hướng dẫn, dữ liệu và đầu ra ổn định. Nếu chi phí tuân thủ dồn xuống hộ trồng nhỏ lẻ mà không có liên kết và hỗ trợ, mô hình tuần hoàn sẽ khó vượt khỏi phạm vi thí điểm.
Cơ quan quản lý cần hoàn thiện dữ liệu vùng trồng, phát huy chỉ dẫn địa lý và xúc tiến thương mại; nhà khoa học có thể hỗ trợ thử nghiệm giống, xây dựng dữ liệu và đo lường carbon, phát thải. Cùng lúc, chế biến tại chỗ và kết nối tiêu thụ cần giúp phần giá trị tăng thêm quay về chuỗi sản xuất. Hội thảo cũng đặt vấn đề làm quà tặng phục vụ du khách trong nước, quốc tế và tìm cơ hội tiếp cận thị trường Halal. Đây là cơ hội mở rộng đầu ra, nhưng từng sản phẩm vẫn phải chứng minh chất lượng, nguồn gốc và sự phù hợp với người mua. Phát triển cà phê Khe Sanh vì thế không chỉ là tăng sản lượng; đó là tổ chức lại mối liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường.
Hòa bình cần hiện diện trong trải nghiệm sản phẩm
Khe Sanh từng gắn với chiến tranh khốc liệt, nhưng cà phê hôm nay có thể kể một câu chuyện khác: quá trình hồi sinh, dựng xây cuộc sống và kết nối con người. Thông điệp hòa bình có sức nặng vì bắt nguồn từ lịch sử vùng đất, không phải được gắn thêm như một lớp quảng cáo. Tuy nhiên, câu chuyện chỉ tạo giá trị cho cà phê đặc sản khi được chuyển tải bằng trải nghiệm cụ thể: chuyến thăm vùng trồng, cuộc gặp người sản xuất, cách giới thiệu hương vị và sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng. Coffee Tour với thông điệp “Make coffee not war” là một điểm khởi đầu; điều cần tiếp theo là xây dựng hành trình đủ chân thực để du khách hiểu mối liên hệ giữa hạt cà phê, cảnh quan và ký ức địa phương.
Quảng Trị xác định chất lượng là nền tảng, bản sắc là lợi thế cạnh tranh, đồng thời đặt người trồng và người chế biến vào trung tâm chuỗi giá trị. Đó là hướng đi hợp lý, nhưng thương hiệu quốc tế không thể chỉ dựa vào lịch sử hay thông điệp đẹp. Nó phải được bảo chứng bằng chất lượng ổn định, truy xuất đáng tin cậy và lợi ích rõ ràng cho cộng đồng làm ra sản phẩm. Sau trăm năm, cà phê Arabica Khe Sanh đã có nền tảng danh tiếng; chặng đường kế tiếp cần biến danh tiếng ấy thành dữ liệu hữu ích, sản xuất tuần hoàn và trải nghiệm hòa bình có thật. Khi người trồng được hưởng phần xứng đáng từ giá trị gia tăng, câu chuyện vùng đất mới có thể bền lâu trong từng tách cà phê.
