Hormuz vẫn là nút thắt, nhưng không còn là lựa chọn duy nhất
Eo biển Hormuz là hành lang hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với biển khơi, qua đó trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể lan nhanh từ thị trường năng lượng sang chi phí nhiên liệu và vận tải. Cuộc xung đột ở Trung Đông một lần nữa phơi bày mức độ phụ thuộc lớn của thế giới vào tuyến đường hẹp này. Tuy nhiên, nhận định rằng Hormuz có thể mất phần lớn vai trò trong vòng năm năm không nên được hiểu là eo biển sẽ biến mất khỏi bản đồ năng lượng. Kịch bản đáng tin hơn là các nước vùng Vịnh xây dựng thêm lựa chọn để dầu vẫn có thể ra thị trường khi tuyến hàng hải bị đe dọa.
Ngày 20/10, Tổng giám đốc HSBC Georges Elhedery đưa ra dự báo tại một diễn đàn ở Dubai: đầu tư vào hạ tầng và logistics thay thế có thể khiến Hormuz không còn quan trọng như hiện nay trong vòng năm năm tới. Đây là lời cảnh báo về sự thay đổi trong cách tổ chức vận chuyển dầu mỏ, hơn là bằng chứng cho thấy dòng hàng qua eo biển sẽ sớm chấm dứt. Mức độ dịch chuyển sẽ phụ thuộc vào việc các dự án đường ống, cảng biển và tuyến xuất khẩu có được triển khai đúng tiến độ hay không.
Petroline là trục chính trong kế hoạch né eo biển
Saudi Arabia đang biến phương án dự phòng thành một phần của chiến lược xuất khẩu. Tổng giám đốc Aramco Amin Nasser cho biết công ty muốn nâng công suất đường ống Đông–Tây, còn gọi là Petroline, từ khoảng 7 triệu lên 10 triệu thùng mỗi ngày, đồng thời nghiên cứu thêm các tuyến xuất cảng. Kế hoạch mở rộng được dự kiến mất hai đến ba năm. Nếu hoàn thành, năng lực bổ sung sẽ giúp vương quốc chuyển nhiều dầu hơn từ khu vực gần Vịnh Ba Tư sang bờ Biển Đỏ, thay vì dựa hoàn toàn vào cửa ngõ Hormuz.
Tuyến dầu Saudi Arabia này dài khoảng 750 dặm, nối trung tâm xử lý Abqaiq với cảng Yanbu. Trước xung đột, Petroline chỉ vận chuyển khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày; Aramco đã đẩy lưu lượng lên mức tối đa 7 triệu thùng/ngày vào cuối tháng 3. Khả năng tăng công suất nhanh cho thấy hạ tầng hiện hữu có giá trị chiến lược thực tế, không chỉ là phương án trên giấy. Dẫu vậy, năng lực đường ống không đồng nghĩa toàn bộ lượng dầu đó có thể được xuất khẩu liên tục: cảng, khâu xử lý và nhu cầu sử dụng trong nước cũng quyết định dòng dầu cuối cùng.
Tuyến thay thế giảm rủi ro, không xóa được điểm yếu
Aramco mở rộng Petroline là bước đi đáng kể, nhưng không thể xem đường ống như một lối thoát an toàn tuyệt đối. Cơ sở này từng bị máy bay không người lái và tên lửa nhắm tới; một vụ tấn công vào trạm bơm trong năm nay đã làm lưu lượng giảm khoảng 700.000 thùng mỗi ngày trước khi được khôi phục. Các vụ việc khác cũng khiến tuyến phải gián đoạn hoặc tạm dừng để phòng ngừa. Rủi ro vì thế không biến mất khi dòng dầu rời khỏi eo biển: nó chuyển sang các trạm bơm, đường ống trên đất liền và cảng xuất khẩu.
Giới hạn còn nằm ở quy mô tác động lên thị trường. Nhà kinh tế Gilbert Metcalf nhận định rằng nếu Petroline đạt 10 triệu thùng/ngày, phần tăng thêm 3 triệu thùng chỉ tương đương khoảng 2% nguồn cung dầu toàn cầu; tác động tới giá nhiên liệu có thể nhỏ, trong khi năng lực lọc dầu sẵn có cũng chưa chắc đủ. Với người tiêu dùng, điều đó có nghĩa tuyến thay thế có thể giảm nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng khi Hormuz gặp sự cố, nhưng không bảo đảm hóa đơn xăng dầu giảm rõ rệt. Dầu có thể đi đường khác; những rủi ro về an ninh, công suất xử lý và nguồn cung toàn cầu vẫn còn.
Bản đồ mới sẽ có thêm lựa chọn, không phải một Hormuz thứ hai
Dự báo Hormuz mất vai trò trung tâm trong năm năm tới phản ánh hướng đi của các khoản đầu tư vào hạ tầng và logistics, nhưng thời hạn đó không phải lời khẳng định rằng sự phụ thuộc sẽ chấm dứt. Kế hoạch của Saudi Arabia cho thấy các nước xuất khẩu có thể phân tán rủi ro bằng cách kết nối mỏ dầu với những cảng khác. Nếu các tuyến mới được xây dựng và vận hành hiệu quả, Hormuz sẽ bớt khả năng làm tê liệt dòng xuất khẩu khi xảy ra khủng hoảng.
Tuy nhiên, không một đường ống riêng lẻ nào thay thế được vai trò của một hành lang hàng hải vận chuyển khối lượng lớn, nhất là khi hạ tầng trên đất liền cũng có thể bị tấn công và năng lực lọc dầu còn là dấu hỏi. Vì thế, cách nhìn hợp lý không phải là Hormuz sắp dư thừa, mà là vị thế độc tôn của nó có thể bị bào mòn. Các tuyến né Hormuz sẽ làm bản đồ năng lượng linh hoạt hơn; chúng chỉ thực sự giảm phụ thuộc khi đủ công suất, an toàn và gắn được với chuỗi xuất khẩu hoàn chỉnh.
