Từ đối thoại cấp bộ trưởng đến các ưu tiên cụ thể
Hợp tác Việt Nhật trong công nghiệp, thương mại và năng lượng là khuôn khổ đối thoại song phương nhằm kết nối mục tiêu phát triển của hai nước với hoạt động hợp tác cụ thể giữa cơ quan nhà nước và doanh nghiệp. Ngày 9/11 tại Tokyo, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng và Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Akazawa Ryosei đồng chủ trì kỳ họp lần thứ 8 của Ủy ban hỗn hợp. Kết quả đáng chú ý không chỉ là duy trì đối thoại, mà là việc đặt các ưu tiên vào những lĩnh vực có thể củng cố năng lực sản xuất và an ninh năng lượng. Hai bên nhấn mạnh vai trò của Ủy ban trong phối hợp tháo gỡ khó khăn giữa lúc kinh tế khu vực và thế giới biến động. Theo số liệu được nêu tại kỳ họp, thương mại song phương đạt 51,5 tỷ USD năm 2025, còn chín tháng đầu năm 2026 đạt 44 tỷ USD; hai bộ trưởng kỳ vọng cả năm có thể chạm mốc 60 tỷ USD.
Công nghiệp Việt Nhật: chuỗi giá trị thay vì gia công đơn lẻ
Ưu tiên công nghiệp được định hình theo hướng xây dựng năng lực trong nước, chứ không dừng ở việc thu hút thêm dự án. Hai bộ trưởng nhất trí thúc đẩy hợp tác trong các ngành công nghiệp ưu tiên, công nghiệp hỗ trợ và chế biến, chế tạo; đồng thời tăng liên kết doanh nghiệp để phát triển chuỗi cung ứng chiến lược ổn định, bền vững và thích ứng tốt hơn. Phía Việt Nam đề nghị Nhật Bản hỗ trợ công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp ô tô, đặc biệt ở nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ và sản xuất hàng hóa có giá trị gia tăng cao. Các cuộc làm việc riêng của Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng với lãnh đạo doanh nghiệp Nhật bổ sung góc nhìn triển khai: doanh nghiệp quan tâm cơ hội mở rộng đầu tư trong công nghiệp khoáng sản, còn phía Việt Nam khuyến khích kết nối với cơ quan chuyên môn, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước để xác định nhu cầu thực tế, tuân thủ pháp luật hai nước. Đây là phép thử quan trọng: hợp tác chỉ nâng được năng lực tự chủ khi công nghệ, nguyên liệu và sản xuất được gắn thành chuỗi.
Thương mại số và kết nối chuỗi cung ứng
Thương mại song phương muốn tăng trưởng bền vững cần nhiều hơn việc mở rộng kim ngạch. Hai bên thống nhất tăng xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp, đa dạng hóa hàng xuất nhập khẩu và tạo thuận lợi cho trao đổi hàng hóa; đồng thời khai thác tốt hơn các hiệp định CPTPP và RCEP. Logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới và kinh tế số cũng nằm trong chương trình hợp tác, cùng với kết nối hạ tầng và chia sẻ kinh nghiệm để cải thiện hiệu quả chuỗi cung ứng. Đây là hướng đi thiết thực vì những kết nối ấy có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường và giảm điểm nghẽn trong lưu chuyển hàng hóa. Tuy nhiên, các cam kết cần được chuyển thành hoạt động phối hợp cụ thể; bản thân việc nêu thêm lĩnh vực hợp tác chưa đủ bảo đảm doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp Việt Nam, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Kết quả sẽ phụ thuộc vào mức độ kết nối thực chất và khả năng biến các khuôn khổ thương mại sẵn có thành cơ hội kinh doanh.
Năng lượng, khoáng sản và bước tiếp theo
Trong năng lượng Việt Nhật, ưu tiên được nêu gồm bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch và phát triển nguồn sạch phù hợp với điều kiện mỗi nước. Hai bên ghi nhận hợp tác trong Cộng đồng phát thải ròng bằng không châu Á (AZEC), nhất trí thúc đẩy dự án điện khí, năng lượng tái tạo và công nghệ năng lượng mới; đồng thời trao đổi định hướng hợp tác điện hạt nhân trên cơ sở thỏa thuận được ký trong dịp này. Khoáng sản và chuyển đổi xanh mở thêm dư địa bên cạnh ODA và đầu tư truyền thống: các lĩnh vực này gắn với nguồn cung năng lượng, phát triển công nghiệp và mục tiêu giảm phát thải. Trong một cuộc làm việc ngày 10/11, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn và Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Katayama Katsuki cũng thống nhất tiếp tục thúc đẩy hợp tác để cụ thể hóa Tuyên bố Tầm nhìn chung về đồng hành, đồng kiến tạo và tăng trưởng chất lượng cao. Bước tiếp theo đã được xác định: hai bộ trưởng tại kỳ họp sẽ phối hợp chặt chẽ để biến các định hướng công nghiệp, thương mại và năng lượng thành hoạt động thiết thực. Thước đo tiến triển vì thế không phải số lĩnh vực được nhắc đến, mà là dự án và liên kết tạo ra năng lực bền vững.
