Đào tạo nghệ thuật phải đặt con người ở trung tâm
Giáo dục nghệ thuật trong kỷ nguyên số là quá trình kết hợp công nghệ với tri thức chuyên môn, cảm xúc, tư duy sáng tạo và giá trị văn hóa để người học phát triển năng lực biểu đạt của chính mình. Điểm cốt yếu không phải là đưa thêm phần mềm vào lớp, mà là bảo đảm công cụ mới phục vụ sáng tạo thay vì quyết định thay người học. Ngày 6/11/2026, Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ tư “Hệ sinh thái giáo dục nghệ thuật Việt Nam trong kỷ nguyên số”. Các đại biểu bàn về việc nghệ thuật cần làm gì khi công nghệ ngày càng đảm nhiệm được nhiều khâu sáng tạo, và cách giáo dục tiếp tục nuôi dưỡng cảm xúc, tư duy cùng giá trị nhân văn. Đó là câu hỏi đúng trọng tâm. Nếu đổi mới chỉ đồng nghĩa với trang bị công cụ, nhà trường có thể dạy sinh viên thao tác nhanh hơn mà chưa chắc giúp họ nhìn sâu hơn, nghĩ độc lập hơn hay tạo ra tác phẩm có tiếng nói riêng.
AI đã vào xưởng sáng tác, quy tắc đào tạo phải theo kịp
AI tạo sinh có thể tạo hình ảnh, phối khí và viết lời bài hát trong vài giây; sinh viên đã đưa những công cụ này vào bài tập và đồ án. Vì thế, AI trong nghệ thuật không còn là viễn cảnh xa mà đã trở thành một phần của hoạt động học tập và sáng tác. Thách thức với nhà trường không nằm ở việc cấm hay khuyến khích AI theo kiểu tuyệt đối. Cần xác định rõ phần đóng góp của người học, cách ghi nhận công cụ đã sử dụng, trách nhiệm tác giả, quyền sở hữu trí tuệ và tiêu chuẩn liêm chính học thuật. Nếu chỉ chấm sản phẩm cuối cùng, giảng viên khó biết người học đã hình thành kỹ năng và ý tưởng đến đâu. Đào tạo mỹ thuật cũng cần đổi cách đánh giá: chú ý quá trình nghiên cứu, phác thảo, lựa chọn và chỉnh sửa, chứ không chỉ nhìn vào hình ảnh hoàn thiện. Nguyên tắc nên rõ ràng: công nghệ hỗ trợ sáng tạo, không làm lu mờ vai trò của con người.
Giáo dục nghệ thuật số cần nhiều hơn thiết bị
Một hệ sinh thái giáo dục nghệ thuật số không thể được đo bằng số phần mềm hay phòng thực hành mới. Nó cần chương trình và phương pháp giảng dạy được cập nhật, giảng viên có năng lực hướng dẫn, kho học liệu số, dữ liệu di sản đáng tin cậy, quy tắc sử dụng AI và nơi để giới thiệu tác phẩm của sinh viên. Hội thảo nhận được hơn 170 tham luận; sau phản biện, 145 bài được chọn đăng trong kỷ yếu. Quy mô ấy cho thấy câu hỏi về công nghệ, giảng dạy và di sản không nằm gọn trong một lớp học hay một chuyên ngành. Các trường cần kết nối với bảo tàng, nhà hát, nghệ sĩ, nghệ nhân, doanh nghiệp văn hóa và công nghệ, cũng như cộng đồng nắm giữ di sản. Sự kết nối này có thể giúp bài học đi từ màn hình đến thực hành và trải nghiệm thực tế. Một làn điệu truyền thống có thể đến gần giới trẻ qua điện thoại; lớp học ở vùng sâu, vùng xa có thể tiếp cận nguồn học liệu nghệ thuật phong phú.
Bản sắc không thể giao cho thuật toán gìn giữ
AI có thể tái tổ hợp hình ảnh, âm thanh và phong cách, nhưng khả năng tạo ra sản phẩm không đồng nghĩa với hiểu chiều sâu văn hóa đứng sau chúng. Khi thuật toán tham gia sáng tác, người học cần được trang bị năng lực nhận diện nguồn tư liệu, cân nhắc cách sử dụng và tự hỏi tác phẩm đang kế thừa hay làm phẳng những khác biệt văn hóa. Đó là lý do đổi mới phải gắn tri thức hiện đại với bản sắc, cảm thụ thẩm mỹ và giá trị nhân văn, thay vì xem chúng như phần trang trí cho chương trình công nghệ. Nghệ thuật còn giúp người học quan sát, lắng nghe, suy ngẫm và nhận ra những rung động tinh tế trong đời sống; các năng lực ấy không thể thay bằng tốc độ tạo nội dung. Việc tiếp theo là xây dựng quy chế sử dụng AI, học liệu và dữ liệu di sản có thể tin cậy, đồng thời tăng phối hợp giữa nhà trường, giáo viên, nghệ sĩ và cộng đồng văn hóa. Kết luận nên rõ ràng: hãy dạy người học làm chủ công nghệ, nhưng đánh giá họ bằng tư duy, cảm xúc và bản sắc mà họ đưa vào tác phẩm.
