Công nghệ đã bước vào lớp học nghệ thuật
Giáo dục nghệ thuật là quá trình giúp người học phát triển kỹ năng biểu đạt, khả năng cảm nhận và tư duy sáng tạo, đồng thời biết trân trọng cái đẹp, bản sắc văn hóa và phẩm giá con người. Vì thế, đưa AI vào lớp học chỉ có ý nghĩa khi công nghệ làm giàu trải nghiệm học tập, chứ không quyết định thay người học phải sáng tạo điều gì. Ngày 6/11/2026, Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ tư về hệ sinh thái giáo dục nghệ thuật Việt Nam trong kỷ nguyên số. Hơn 170 tham luận được gửi đến, trong đó 145 bài qua phản biện độc lập được chọn công bố trong kỷ yếu. Quy mô trao đổi cho thấy đây không còn là câu hỏi xa vời: AI tạo sinh đã có thể làm hình ảnh, phối khí và viết lời nhanh chóng, trong khi sinh viên đã đưa công cụ này vào bài tập và đồ án. Giáo dục nghệ thuật cần đáp lại thực tế ấy bằng nguyên tắc rõ ràng, không phải bằng việc chạy theo công nghệ.
Đổi mới cần luật chơi, không chỉ thiết bị
Một lớp học có phần mềm mới chưa chắc đã đổi mới. Nếu nhà trường không nói rõ AI được dùng vào khâu nào, người học phải khai báo điều gì và sản phẩm được đánh giá ra sao, công nghệ dễ làm mờ ranh giới giữa hỗ trợ kỹ thuật với sáng tạo của chính sinh viên. Khi đó, điểm số có thể ghi nhận một sản phẩm hoàn thiện mà không cho thấy người học đã quan sát, lựa chọn hay phát triển ý tưởng như thế nào. Hội thảo đặt các vấn đề về quyền tác giả, minh bạch, sở hữu trí tuệ và đạo đức nghề nghiệp vào đúng trọng tâm: xác định phần đóng góp thực chất của con người trong tác phẩm có AI tham gia. Đổi mới vì vậy phải đi cùng việc rà soát quy chế, phương pháp giảng dạy và đánh giá kết quả học tập. Các cơ sở đào tạo cũng cần xác lập nguyên tắc để công nghệ sáng tạo hỗ trợ quá trình làm nghệ thuật, không làm lu mờ vai trò của người học. Đây là điều kiện để AI trong giáo dục trở thành phương tiện học tập, thay vì lối tắt thay thế tư duy.
Giữ cảm xúc và bản sắc ở trung tâm
Nghệ thuật trong nhà trường không chỉ nhằm đào tạo người biểu diễn hay sáng tác chuyên nghiệp. Nó cho mỗi học sinh cơ hội cảm nhận, biểu đạt cảm xúc, chia sẻ với người khác và nhận ra điều đáng trân trọng trong đời sống. Vì vậy, một tiết âm nhạc hay mỹ thuật không thể được đo trọn vẹn bằng điểm số; sự tự tin, khả năng sáng tạo và thái độ trân trọng cái đẹp cũng là kết quả giáo dục. Công nghệ có thể mở thêm cách kể chuyện và đưa tác phẩm đến công chúng, nhưng không thể thay người thầy truyền tình yêu con người, quê hương và văn hóa. Nghệ thuật còn giúp người học rèn khả năng quan sát, lắng nghe, suy ngẫm giữa dòng hình ảnh và thông tin dồn dập; đó là phần tạo nên giá trị nhân văn mà công cụ không thể tự bảo đảm. Bởi vậy, số hóa di sản hay dùng AI để thử nghiệm hình thức mới chỉ đáng giá khi người học hiểu nguồn gốc văn hóa, biết vì sao mình lựa chọn một chất liệu và chịu trách nhiệm với cách thể hiện ấy.
Đánh giá quá trình, không chỉ nhìn sản phẩm
Bước tiếp theo không nên là cấm đoán mọi công cụ mới, cũng không phải mặc định sản phẩm đẹp mắt đồng nghĩa với năng lực nghệ thuật. Nhà trường cần yêu cầu sinh viên trình bày quá trình hình thành ý tưởng, nêu rõ phần việc AI đã hỗ trợ và giải thích những lựa chọn sáng tạo của mình. Đánh giá như vậy vừa khuyến khích thử nghiệm, vừa giúp giảng viên nhìn thấy năng lực chuyên môn và tư duy độc lập phía sau sản phẩm. Cách tiếp cận ấy phù hợp với yêu cầu đổi mới chương trình, phương pháp và đánh giá trong bối cảnh chuyển đổi số, đồng thời gắn giáo dục nghệ thuật với nhiệm vụ giữ gìn hệ giá trị văn hóa. Với người học phổ thông, đích đến cũng không phải biến mọi em thành nghệ sĩ, mà là giúp các em có cơ hội khám phá năng lực cảm thụ, biểu đạt và hướng tới chân, thiện, mỹ. Công nghệ nên mở rộng chất liệu và lựa chọn; con người vẫn phải đặt câu hỏi, đưa ra phán đoán và tạo nên ý nghĩa. Đó mới là đổi mới có trách nhiệm.
