Gộp đầu mối chưa đồng nghĩa giảm gánh nặng
Sáp nhập trường học là việc tổ chức lại các cơ sở giáo dục công lập thành ít đầu mối quản lý hơn, trong khi vẫn phải bảo đảm hoạt động dạy và học tại các địa điểm phục vụ học sinh. Đây là thay đổi về cách điều hành, không tự động làm giảm khoảng cách địa lý hay nhu cầu nhân sự ở từng điểm trường.
Tại Bắc Nha Trang, 26 trường mầm non, tiểu học và THCS đã được sắp xếp thành ba trường theo cấp học. Quy mô sau sáp nhập rất lớn: trường mầm non có 80 nhóm, lớp với 2.118 trẻ; tiểu học có 248 lớp với 9.912 học sinh; THCS có 176 lớp với 8.010 học sinh. Con số ấy cho thấy bài toán không thể đo bằng số đơn vị hành chính được cắt giảm. Nếu các điểm dạy học vẫn phân tán, khâu quản lý trường học có thể nặng hơn thay vì gọn hơn.
Điều đáng chú ý là số địa điểm giảng dạy không giảm; một số điểm cách cơ sở chi nhánh hơn 10 km, trong khi hoạt động chăm sóc và dạy học diễn ra đồng thời ở nhiều nơi.
Điểm trường xa làm lộ khoảng trống điều hành
Mô hình gồm trường chính, chi nhánh và các điểm trường cũ khiến việc giao nhiệm vụ, phân quyền và chịu trách nhiệm chưa rõ ràng. Một phó hiệu trưởng có thể phụ trách nhiều địa điểm, còn việc di chuyển giữa các cơ sở lấy mất thời gian cần dành cho kiểm tra trực tiếp và xử lý vấn đề tại chỗ. Đây không chỉ là bất tiện nội bộ: khi sự cố phát sinh, khoảng cách quản lý có thể làm chậm quyết định.
Nhân sự hỗ trợ cũng chịu áp lực tương tự. Nhân viên y tế, thư viện và thiết bị phải luân phiên giữa nhiều nơi; nhân viên y tế bao quát nhiều điểm có thể khó sơ cứu kịp thời, còn lịch luân phiên của thủ thư có thể hạn chế giờ mở cửa và việc đọc, mượn sách của học sinh. Ở bậc mầm non, điều này càng nhạy cảm vì trẻ cần được chăm sóc liên tục trong ăn, ngủ và sinh hoạt.
Vì vậy, Bắc Nha Trang đề nghị chuyển 13 địa điểm trường học thành chi nhánh trực thuộc ba trường công lập hiện có. Đây là cách xử lý thực dụng nhằm đưa các điểm đang hoạt động vào một khuôn khổ quản lý trực tiếp hơn, thay vì xem giảm đầu mối là mục tiêu tự thân.
Đề xuất sớm, quyết định nên dựa trên đủ dữ liệu
Ngày 26.10, Ban Thường vụ Đảng ủy phường Bắc Nha Trang gửi văn bản đề nghị UBND tỉnh Khánh Hòa cho phép chuyển 13 địa điểm thành chi nhánh của ba trường công lập. Đề xuất xuất hiện sau gần hai tháng vận hành mô hình mới, khi các vướng mắc về khoảng cách, phân công và nhân lực hỗ trợ đã bộc lộ. Tỉnh đã tiếp nhận kiến nghị và phối hợp các đơn vị liên quan xem xét.
Ở Tây Nha Trang, hướng xử lý được đề xuất thận trọng hơn. Ngày 27.10, Chủ tịch UBND phường Nguyễn Đình Anh Minh xác nhận địa phương đã rà soát hoạt động của các trường sau sắp xếp; phường đề nghị xem xét tách Trường Tiểu học Tây Nha Trang và Trường THCS Tây Nha Trang thành hai trường tiểu học và hai trường THCS độc lập.
Tuy nhiên, lãnh đạo phường nhìn nhận khoảng hai tháng chưa đủ để đánh giá toàn diện hiệu quả quản lý và tác động đến chuyên môn. Tây Nha Trang kiến nghị sơ kết, tổng kết sau một năm và chỉ xem xét quyết định điều chỉnh vào cuối năm học 2026–2027. Cách chờ đến hết năm học có lý: đổi cơ cấu giữa chừng có thể xáo trộn phân công giáo viên và kế hoạch dạy học.
Đánh giá theo thực tế, không theo chỉ tiêu gộp trường
Hai địa phương đang đặt ra cùng một câu hỏi nhưng chọn nhịp xử lý khác nhau: Bắc Nha Trang kiến nghị đưa các điểm trường vào hệ thống chi nhánh, còn Tây Nha Trang muốn có thêm thời gian đo lường trước khi quyết định tách trường. Cả hai đều cho thấy mạng lưới trường công không thể được tổ chức bằng một khuôn mẫu duy nhất, bởi khoảng cách, quy mô học sinh, cơ sở vật chất và đội ngũ mỗi địa bàn khác nhau.
Đánh giá sau năm học nên tập trung vào những điều gia đình và học sinh cảm nhận được: nhân viên y tế có mặt kịp thời hay không, thư viện mở cửa ra sao, ban giám hiệu có xử lý công việc tại từng điểm trường đủ nhanh không, và việc bố trí giáo viên có ổn định không. Nếu chỉ đếm số trường sau sáp nhập, địa phương có thể bỏ qua chính những chi phí vận hành mà mô hình mới tạo ra.
Rà soát không phải phủ nhận chủ trương sắp xếp. Đó là bước cần thiết để phân biệt phần nào vận hành hiệu quả, phần nào cần thay đổi, rồi chọn phương án phù hợp với thực tế. Với trường học Nha Trang, thước đo cuối cùng không nên là bộ máy gọn đến đâu, mà là việc dạy, học và chăm sóc học sinh có tốt hơn hay không.
