Hai dự án, tổng công suất 550 MW
Điện mặt trời nổi là hình thức phát điện bằng các tấm quang điện đặt trên hệ thống phao tại mặt nước, cho phép khai thác hồ chứa thay vì chỉ dựa vào quỹ đất trên bờ. VinEnergo đang xúc tiến hai nhà máy Bản Chát 1 và Bản Chát 2 tại Lai Châu, với tổng công suất thiết kế 550 MW và kế hoạch vận hành thương mại vào cuối tháng 10/2028. Đây là một dự án điện mặt trời quy mô lớn, đáng chú ý không chỉ vì công suất mà còn vì diện tích mặt hồ được đưa vào sử dụng. VinEnergo, thành viên của Vingroup, đã công bố báo cáo đánh giá tác động môi trường của hai nhà máy; tiến độ và quy mô được nêu trong hồ sơ cho thấy kế hoạch đang được cụ thể hóa, dù các mốc vẫn là dự kiến.
Bản Chát 1 được thiết kế ở mức 250 MW, còn Bản Chát 2 có công suất 300 MW. Gộp lại, 550 MW điện mặt trời tạo thành một tổ hợp đáng kể tại hồ thủy điện Bản Chát, đồng thời đánh dấu bước mở rộng của VinEnergo sang hạ tầng năng lượng tái tạo quy mô công nghiệp. Tuy nhiên, công suất thiết kế chưa đồng nghĩa với sản lượng thực tế: hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào việc hoàn thành công trình, vận hành và đấu nối theo kế hoạch.
Quy mô mặt hồ là điểm nhấn lớn nhất
Điểm khác biệt của VinEnergo Lai Châu nằm ở cách tận dụng không gian: toàn bộ tổ hợp dự kiến sử dụng gần 1.783 ha mặt hồ thủy điện Bản Chát và lắp khoảng 790.000 tấm pin mặt trời. Quy mô này khiến hai dự án không chỉ là những nhà máy phát điện riêng lẻ, mà còn là một phương án khai thác mặt nước trên diện rộng. Bản Chát 1 có quy mô dự án khoảng 843,7 ha; Bản Chát 2 khoảng 938,9 ha. Các con số diện tích dự án bao gồm nhà máy và những hạng mục liên quan, vì vậy không nên hiểu toàn bộ diện tích đó đều bị pin che phủ.
Riêng Bản Chát 2 dự kiến bố trí hệ thống điện mặt trời trên khoảng 771,2 ha và lắp gần 487.500 tấm pin. Bản Chát 1 dự kiến dùng khoảng 421.000 tấm; hồ sơ nêu diện tích mặt nước bị các mảng pin chiếm dụng trực tiếp là 192,15 ha. Sự khác nhau giữa diện tích dự án, diện tích bố trí hệ thống và mặt nước bị chiếm dụng trực tiếp là chi tiết quan trọng: nó giúp hình dung đúng hơn dấu chân vật lý của kế hoạch, thay vì đánh đồng toàn bộ quy mô hồ với vùng phủ pin.
Tiến độ hướng đến hòa lưới cuối năm 2028
Theo tiến độ trong báo cáo đánh giá tác động môi trường, cả hai dự án được xếp lịch khởi công từ ngày 1/10/2026. Các hợp đồng EPC dự kiến triển khai từ tháng 10/2026 đến tháng 10/2028, với thời gian thực hiện từ 21 đến 25 tháng tùy dự án. Giai đoạn vận hành thử được dự kiến bắt đầu từ tháng 6/2028, trước mốc vận hành thương mại ngày 30/10/2028. Trình tự này cho thấy hai năm tới sẽ là giai đoạn quyết định: công tác xây dựng, thiết bị và đấu nối cần khớp tiến độ để mục tiêu hòa lưới không bị lùi.
Bản Chát 2 dự kiến có sản lượng điện thương phẩm phát lên lưới khoảng 277 triệu kWh trong năm đầu. Dự án cũng gồm trạm biến áp 35/220 kV, đường dây 220 kV đấu nối hệ thống điện quốc gia, hệ thống giám sát điều khiển và khu quản lý vận hành. Những hạng mục này nhấn mạnh rằng điện mặt trời nổi không dừng ở việc đặt pin trên hồ: khả năng truyền tải và vận hành đồng bộ cũng là phần thiết yếu của kế hoạch. Dù vậy, mốc thương mại hiện vẫn là mục tiêu dự kiến trong hồ sơ, không phải kết quả đã được bảo đảm.
Bước mở rộng có quy mô, nhưng phải chứng minh bằng tiến độ
Hai dự án cho thấy VinEnergo chọn cách phát triển điện tái tạo theo hướng tập trung: triển khai công suất lớn trên hồ chứa hiện hữu thay vì chia nhỏ thành nhiều điểm phát điện. Đây là bước mở rộng của hệ sinh thái Vingroup vào mảng hạ tầng năng lượng tái tạo quy mô công nghiệp. Lợi thế dễ thấy là khả năng tận dụng mặt hồ cho một tổ hợp công suất cao; thách thức trước mắt là biến các con số thiết kế thành công trình hoàn chỉnh, vận hành ổn định và đấu nối đúng hạn.
Vì vậy, điều đáng theo dõi không chỉ là gần 1.783 ha mặt hồ hay hàng trăm nghìn tấm pin, mà còn là tiến độ thi công và vận hành thử trong các mốc đã công bố. Nếu kế hoạch được thực hiện đúng, Bản Chát 1 và Bản Chát 2 sẽ bổ sung 550 MW điện mặt trời nổi vào hệ thống vào cuối tháng 10/2028. Ở thời điểm hiện tại, đây là một kế hoạch có quy mô rõ ràng và lộ trình cụ thể; kết quả sau cùng sẽ phụ thuộc vào khả năng hoàn thành từng khâu đúng tiến độ.
