AI mở thêm lựa chọn, không tự tạo nên điện ảnh
AI làm phim là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo hoặc hỗ trợ hình ảnh, bối cảnh và các công đoạn sản xuất, giúp ê-kíp thử nghiệm ý tưởng nhanh hơn mà không thay thế quyết định nghệ thuật của con người. Với điện ảnh Việt, công cụ này đã đi từ giải pháp chữa cháy sang một phần của quy trình sáng tạo. Tháng 9/2026, TFS và Đài Phát thanh – Truyền hình TP.HCM giới thiệu Bãi Săn, tác phẩm được quảng bá có hình ảnh hoàn toàn do AI tạo ra. Đầu tháng 10, phim hoạt hình Thế Giới Trần Trụi của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng cũng gây chú ý nhờ ứng dụng công nghệ mới, trong đó có AI; Hộ Linh Tráng Sĩ: Bí Ẩn Mộ Vua Đinh cũng mang dấu ấn công nghệ này. Những ví dụ ấy cho thấy AI điện ảnh Việt không còn là chuyện giả định. Nhưng hình ảnh đẹp chưa đủ làm nên bộ phim đáng nhớ: công nghệ có thể dựng thế giới, còn ý nghĩa của thế giới ấy phải do người làm phim lựa chọn.
Tiết kiệm công đoạn, nhưng không được giao tay lái
Giá trị dễ thấy nhất của AI nằm ở những khâu tốn nguồn lực: phát triển hình ảnh, dựng trước cảnh, hoạt hình và kỹ xảo. Công nghệ có thể giúp tái tạo các không gian khó xin phép hoặc đắt đỏ ngay trong studio, đồng thời hỗ trợ mô phỏng cảnh nguy hiểm mà không phải đưa cả ê-kíp vào tình huống rủi ro. Theo nhà sản xuất Đỗ Hiếu, AI nên là công cụ bổ trợ để tăng tốc trình bày ý tưởng và tối ưu quy trình, chứ không được chi phối cách làm phim. Ông nêu rõ lợi ích thực tế: bối cảnh ảo có thể rút ngắn thời gian quay, giảm việc di chuyển và cải thiện an toàn lao động. Nguyễn Trọng Khoa, Trưởng khoa Sản xuất phim kỹ thuật số tại RMIT Việt Nam, cũng cho rằng AI có thể giảm chi phí ở nhiều công đoạn cần nhiều nguồn lực. Lợi ích này còn mở rộng sang quảng cáo, video âm nhạc và phim ngắn. Tuy nhiên, một phông nền được tạo nhanh không tự đem lại tư duy hình ảnh hay nhịp kể chuyện tốt hơn.
Cảm xúc không thể ghép bằng thuật toán
Điện ảnh không chỉ đòi hỏi hình ảnh trông có vẻ thật; nó cần khiến khán giả tin vào cảm xúc bên trong hình ảnh ấy. Đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà nhắc lại trường hợp diễn viên Hà Việt Dũng gãy chân khi phim đã quay được một phần ba. Ê-kíp phải tìm cách kết hợp cảnh toàn thân do người đóng thế thực hiện với cảnh cận mặt của diễn viên chính, sao cho hành động và cảm xúc không đứt đoạn. Đây không đơn thuần là bài toán ghép hình mà cần hiểu nhân vật, tính toán góc máy và giữ logic diễn xuất. Ông cũng kể về cảnh Nhật Kim Anh diễn nỗi đau bị kìm nén, khi nhân vật phải chịu đựng mà không để nước mắt rơi. Thuật toán có thể tạo đôi mắt buồn; để khán giả cảm nhận nỗi đau, diễn viên cần trải nghiệm và sự thấu hiểu nhân vật. Nguyễn Mạnh Hà dự đoán trong 3–5 năm tới, cấu trúc và cách tổ chức đoàn phim Việt Nam sẽ chưa thay đổi nhiều, và ông chưa tin AI có thể xử lý trọn vẹn những tình huống tinh tế trong khoảng 10 năm tới.
Thích ứng có nguyên tắc để giữ linh hồn phim Việt
Tranh luận về AI không nên biến thành lựa chọn cực đoan giữa cấm đoán và phó mặc. Ngành phim cần hướng dẫn cách dùng công nghệ, đồng thời giữ trách nhiệm sáng tạo và pháp lý cho con người. Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường cho rằng ưu tiên là định hướng thay vì hạn chế công nghệ; AI nên mở rộng khả năng sáng tạo chứ không thay thế trách nhiệm của người làm phim. Phim, dù làm theo cách truyền thống hay có AI tham gia, vẫn phải tuân thủ quy định về nội dung, phân loại, bản quyền và quyền liên quan, nhất là các yêu cầu bảo vệ trẻ em. Với sản xuất phim Việt, điều đó có nghĩa là mỗi ê-kíp cần tự đặt giới hạn: dùng AI ở đâu để giải phóng nguồn lực, và giữ con người ở đâu để bảo vệ góc nhìn, cảm xúc cùng bản sắc. Đỗ Hiếu cảnh báo không nên lạm dụng công nghệ; Nguyễn Mạnh Hà cũng nhấn mạnh công cụ giúp làm nhanh hơn nhưng không tự làm tư duy tốt hơn. AI có thể dựng cảnh phim, nhưng linh hồn điện ảnh chỉ được giữ lại khi con người vẫn là tác giả của lựa chọn cuối cùng.
