Lãi suất tiền gửi giảm chưa đồng nghĩa tiền vay rẻ hơn
Độ trễ lãi suất là khoảng thời gian từ khi chi phí huy động của ngân hàng giảm đến lúc khách hàng thực sự được hưởng lãi vay thấp hơn, bởi giá khoản vay còn phụ thuộc kỳ hạn, rủi ro và điều kiện hợp đồng. Đây là lý do lãi suất tiết kiệm hạ mà nhiều khoản vay vẫn chưa nhẹ gánh. Ngày 19/10/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn làm việc với 46 ngân hàng thương mại, yêu cầu giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi từ kỳ hạn sáu tháng trở lên và giảm 1,5-2%/năm lãi suất cho vay cho sản xuất, kinh doanh cùng các lĩnh vực ưu tiên. Đến ngày 22/10, có 22 ngân hàng đã điều chỉnh giảm lãi suất huy động. Nhưng thay đổi ở đầu vào không lập tức viết lại giá của mọi khoản vay đang lưu hành: ngân hàng còn phải cân đối chi phí vốn, thời hạn nguồn tiền và rủi ro tín dụng.
Yêu cầu giảm lãi suất áp dụng cho cả khoản vay mới lẫn dư nợ hiện hữu, nhưng không cào bằng mà hướng đến đúng nhóm khách hàng. Đây là điểm đáng kể: nếu chỉ ưu đãi khoản giải ngân mới, người đang trả nợ thường bị đứng ngoài. Mở rộng tác động sang dư nợ hiện hữu có thể giúp một số khách hàng được giảm áp lực sớm hơn, song không có nghĩa mọi hợp đồng đều tự động giảm lãi.
Ưu đãi có giới hạn, mặt bằng chung chưa chuyển động tương xứng
Thực tế, nhiều ngân hàng chưa giảm đồng loạt lãi suất cho vay mà tập trung vào các gói tín dụng ưu đãi, với mức giảm phổ biến 1,5-2%/năm. Cách làm này có ích với người đủ điều kiện, nhưng không thể thay thế một đợt giảm rộng trên toàn bộ dư nợ. Gói ưu đãi thường gắn với mục đích vay, nhóm khách hàng và tiêu chí xét duyệt cụ thể; vì thế mức lãi thấp được quảng bá chưa chắc là mức mà mọi người vay đều tiếp cận được.
Đáng chú ý, Agribank cho biết giảm lãi suất tới 2,5%/năm với dư nợ hiện hữu và triển khai các chương trình ưu đãi quy mô hơn 500.000 tỷ đồng. Những động thái như vậy cho thấy hỗ trợ người vay có thể vượt khỏi các khoản vay mới, nhưng vẫn cần nhìn vào phạm vi áp dụng và điều kiện thực tế. Chỉ đạo hạ lãi suất có thể tạo hiệu ứng hỗ trợ trước mắt cho doanh nghiệp và người dân; để lợi ích lan rộng, việc giảm phải xuất hiện trên khoản vay khách hàng đang trả, chứ không chỉ nằm trong những chương trình có thời hạn hoặc đối tượng giới hạn.
Chi phí vốn và rủi ro khiến ngân hàng dè dặt
Lãi suất huy động giảm là điều kiện cần, không phải công tắc để lãi vay lập tức hạ. Nhu cầu vốn, nhất là vốn trung và dài hạn, tăng cùng chu kỳ đầu tư; trong khi tín dụng tăng nhanh cũng tạo thêm áp lực cho hệ thống ngân hàng. Nếu nguồn vốn đầu vào vẫn đắt hoặc kỳ hạn không khớp với nhu cầu cho vay, ngân hàng khó giảm giá khoản vay mà không ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và khả năng cân đối vốn.
Bởi vậy, chi phí vốn ngân hàng không chỉ là lãi suất niêm yết trên tiền gửi. Chi phí vận hành, dự phòng rủi ro và chất lượng khoản vay đều ảnh hưởng đến mức lãi ngân hàng có thể đưa ra. Yêu cầu giám sát chặt hơn về thẩm định tài sản bảo đảm, phân loại nợ và trích lập dự phòng cũng nhấn mạnh rằng giảm lãi không thể đánh đổi bằng việc nới lỏng kỷ luật tín dụng. Hạ lãi có chọn lọc là cách thận trọng, nhưng nếu kéo dài quá mức, khách hàng ngoài nhóm ưu tiên sẽ tiếp tục gánh mức vay cao dù mặt bằng tiền gửi đã đổi chiều.
Muốn giảm thực chất, ngân hàng phải chia sẻ phần tiết kiệm
Muốn lãi suất cho vay giảm bền vững, ngân hàng không thể chỉ trông chờ lãi suất huy động đi xuống. Các tổ chức tín dụng cần đồng thời tiết giảm chi phí hoạt động, hạ chi phí huy động vốn và chấp nhận chia sẻ lợi nhuận. Tối ưu quy trình và vận hành có thể tạo dư địa giảm giá vốn vay mà không làm suy yếu chất lượng thẩm định; còn nếu mọi khoản tiết kiệm đều được giữ lại để bảo vệ biên lợi nhuận, khách hàng sẽ khó thấy khác biệt.
Ngân hàng Nhà nước yêu cầu theo dõi lãi suất bình quân của các giao dịch phát sinh mới và cảnh báo có thể xem xét chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng với đơn vị không thực hiện chỉ đạo. Đây là sức ép cần thiết để cam kết chuyển thành hành động, nhưng thước đo cuối cùng vẫn là khoản trả nợ thực tế của người vay. Một gói tín dụng ưu đãi có thể giúp đúng đối tượng ngay lúc này; chỉ khi chi phí vận hành và huy động cùng giảm, ngân hàng chia sẻ lợi nhuận và dư nợ hiện hữu được xem xét nghiêm túc, mặt bằng vay mới thật sự hạ. Kết luận rất rõ: tiền gửi rẻ hơn mở đường, còn ngân hàng mới quyết định con đường ấy có đến được với khách hàng hay không.
