STEM có ý nghĩa khi chạm đến đời sống
Dự án STEM học đường là cách học sinh vận dụng khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để nhận diện một nhu cầu thực tế, rồi thiết kế giải pháp có thể giúp ích cho con người hoặc cộng đồng. Hai giải Nhất của Samsung Solve for Tomorrow 2026 là minh chứng rõ: học sinh Đà Nẵng phát triển robot hỗ trợ phục hồi vận động, còn học sinh Cần Thơ dùng AI và IoT để cảnh báo nguy cơ cadimi trong đất trồng sầu riêng. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở công nghệ, mà ở lựa chọn vấn đề. Một bên hướng tới người cần trị liệu; bên kia tập trung vào nông dân và an toàn nông sản. Cuộc thi STEM học sinh vì thế có giá trị vượt khỏi một sân chơi trình diễn: nó rèn khả năng quan sát, đặt câu hỏi và biến kiến thức lớp học thành hướng giải quyết cụ thể.
Ngày 31/10 tại Hà Nội, Samsung Việt Nam phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia thuộc Bộ Tài chính tổ chức vòng chung kết và trao giải cuộc thi. Kết quả cho thấy một hướng giáo dục đáng khuyến khích: thay vì xem STEM là tập hợp môn học tách rời, hãy để học sinh dùng kiến thức liên ngành xử lý những vấn đề các em có thể nhìn thấy quanh mình.
Robot trị liệu: công nghệ cần hướng về người dùng
Đội NOVARISE, Trường Tiểu học và THCS FPT Đà Nẵng, giành giải Nhất bảng A với “Nẹp cánh tay robot trị liệu - REHAB Play Arm”. Dự án ứng dụng robot để hỗ trợ trị liệu và phục hồi chức năng vận động cánh tay. Đây là một lựa chọn đề tài giàu tính thực tế: phục hồi chức năng đòi hỏi sự kiên trì, còn một thiết bị hỗ trợ phù hợp có thể giúp quá trình luyện tập trở nên dễ tiếp cận hơn. Tuy vậy, chiến thắng tại cuộc thi chưa đồng nghĩa sản phẩm đã sẵn sàng cho mọi người sử dụng. Hiệu quả, độ an toàn và khả năng phù hợp với từng người cần được kiểm chứng trong thực tế. Giá trị của dự án nằm ở việc học sinh bắt đầu từ nhu cầu sức khỏe cụ thể, thay vì chạy theo công nghệ chỉ vì công nghệ.
Một robot phục hồi chức năng có ý nghĩa khi được thiết kế quanh người cần trị liệu và người hỗ trợ họ. Cách tiếp cận ấy khiến kiến thức về cơ khí, điều khiển và lập trình trở thành công cụ để giải quyết một bài toán con người, đồng thời mở ra câu hỏi thiết thực về cách tiếp tục hoàn thiện sản phẩm sau cuộc thi.
AI cảnh báo ô nhiễm gắn với bài toán của nông dân
Ở bảng B, đội CDTD, Trường THPT FPT Cần Thơ, giành giải Nhất với CDGuard, hệ thống AI-IoT cảnh báo sớm nguy cơ cadimi khả dụng và hỗ trợ quyết định cải tạo đất trồng sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Dự án kết hợp AI và Internet vạn vật để cảnh báo nguy cơ liên quan đến cadimi trong đất, qua đó hỗ trợ người trồng lựa chọn hướng cải tạo. Đây là ứng dụng đáng chú ý vì chất lượng đất và an toàn nông sản không phải vấn đề trừu tượng với người làm nông. AI cảnh báo ô nhiễm chỉ có ích nếu thông tin đủ rõ để người dùng hiểu và có thể hành động; hệ thống vì thế cần được kiểm chứng và kết nối với hướng dẫn cải tạo đáng tin cậy. Dẫu vậy, việc học sinh xác định đúng nhóm thụ hưởng đã là bước quan trọng để công nghệ không dừng ở bản trình diễn.
Hai dự án cho thấy học sinh có thể đưa công nghệ vào các lĩnh vực rất khác nhau mà vẫn cùng một nguyên tắc: bắt đầu từ nhu cầu tại địa phương. Robot hướng tới sức khỏe; CDGuard hướng tới đất canh tác, người nông dân và yêu cầu kiểm soát chất lượng nông sản.
Quy mô lớn cần đi cùng hỗ trợ sau cuộc thi
Samsung Solve for Tomorrow 2026 thu hút hơn 1.800 trường THCS và THPT tại 34 tỉnh, thành phố, với hơn 2.900 bài dự thi; đây là số lượng cao nhất kể từ khi chương trình được tổ chức tại Việt Nam năm 2019. Con số ấy cho thấy sức lan tỏa của cuộc thi, nhưng thước đo dài hạn nên là bao nhiêu ý tưởng được thử nghiệm, cải tiến và sử dụng trong đời sống. Tại vòng chung kết, 17 đội trình bày giải pháp trong các lĩnh vực môi trường bền vững, thể thao gắn với công nghệ và phát triển xã hội bền vững. Sự đa dạng đó củng cố một nhận định: học STEM hiệu quả hơn khi học sinh được trao cơ hội giải quyết bài toán thật, thay vì chỉ làm sản phẩm để lấy điểm.
Bước tiếp theo là hỗ trợ các dự án tiềm năng hoàn thiện sản phẩm, hướng tới ứng dụng thực tế và thương mại hóa; NIC cũng sẵn sàng kết nối chuyên gia để cố vấn cho các nhóm học sinh. Cam kết mở rộng chương trình đào tạo STEM, AI và các đợt huấn luyện đến thêm nhiều trường được nêu như định hướng cho những mùa tiếp theo. Nếu có cố vấn, thử nghiệm và phản hồi từ người dùng, những dự án STEM học đường như REHAB Play Arm và CDGuard mới có cơ hội trưởng thành thành giải pháp hữu ích. Giải thưởng là điểm khởi đầu; thành công sau cùng phải được đo bằng giá trị tạo ra cho cộng đồng.
