Mức giảm có thật, nhưng không đồng nghĩa giá bán sẽ giảm ngay
Giá điện giảm là việc điều chỉnh giảm giá bán lẻ điện bình quân nhằm hạ khoản chi mà hộ gia đình và doanh nghiệp phải trả cho điện năng, qua đó hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng không tự động kéo giá hàng hóa xuống tương ứng. Ngày 30/10, Tập đoàn Điện lực Việt Nam quyết định giảm 2% giá bán lẻ điện bình quân; mức giá sau điều chỉnh là 2.159,9037 đồng/kWh, chưa gồm thuế giá trị gia tăng. Cơ cấu biểu giá sinh hoạt mới theo năm bậc cũng được áp dụng từ ngày 1/11 theo quyết định của Bộ Công Thương. Đây là tín hiệu có lợi cho người mua điện, song không nên diễn giải mức giảm này như một đợt giảm giá đồng loạt trên thị trường: điện chỉ là một phần trong tổng chi phí làm ra và đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Theo EVN, tổng chi phí mua điện của các nhóm khách hàng dự kiến giảm 1.531,89 tỷ đồng mỗi tháng. Phần tiết kiệm lớn nhất thuộc nhóm sản xuất, với mức giảm 578,15 tỷ đồng mỗi tháng; doanh nghiệp sản xuất cũng là nhóm có cơ hội chuyển lợi ích này vào chi phí sản xuất. Tuy vậy, con số tổng hợp không cho biết mỗi doanh nghiệp tiết kiệm bao nhiêu hay khoản giảm đó có đủ lớn để đổi giá bán hay không. Tác động thực tế phụ thuộc vào mức tiêu thụ điện, tỷ trọng tiền điện trong giá thành và các khoản chi khác.
Ai hưởng lợi rõ hơn từ hóa đơn điện thấp hơn?
Lợi ích trước mắt thể hiện rõ nhất ở hóa đơn điện. EVN tính toán 98,23% hộ sinh hoạt dùng dưới 900 kWh mỗi tháng sẽ được giảm tiền điện so với biểu giá cũ; mức giảm cao nhất là 77.900 đồng mỗi tháng đối với hộ dùng 700 kWh. Ngược lại, 1,77% hộ tiêu thụ trên 900 kWh mỗi tháng sẽ phải trả thêm theo biểu giá mới. Vì thế, thay đổi này không đem lại lợi ích giống nhau cho mọi khách hàng, ngay cả trước khi xét đến giá hàng hóa.
Với doanh nghiệp, ngành tiêu thụ điện nhiều có khả năng nhận thấy tác động đáng kể hơn. Chẳng hạn, sản xuất, chế biến, bảo quản lạnh và bán lẻ hiện đại đều dùng điện cho máy móc, kho lạnh, điều hòa, chiếu sáng hoặc tủ bảo quản. Ngược lại, nếu điện chỉ chiếm phần nhỏ trong tổng chi phí, mức giảm 2% khó làm giá thành thay đổi rõ rệt. Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu, tỷ trọng chi phí điện có thể lên tới 10% tổng chi phí ở một số doanh nghiệp, trong khi ở doanh nghiệp khác chỉ khoảng 1–2%. Đây là lý do không thể lấy mức giảm giá điện làm tỷ lệ dự báo cho giá bán.
Nguyên liệu, nhân công và hàng tồn kho tạo độ trễ
Tiền điện thấp hơn có thể giảm chi phí sản xuất, nhưng nguyên vật liệu, tỷ giá, nhân công, nhiên liệu và vận chuyển vẫn tác động đến giá thành. Nếu các đầu vào này tăng, khoản tiết kiệm điện có thể bị bù trừ. Hơn nữa, hàng đang bán có thể được sản xuất hoặc nhập về theo mức chi phí cũ; doanh nghiệp cần tiêu thụ lượng hàng tồn kho trước khi hàng mới, có chi phí đầu vào thấp hơn, đi vào lưu thông. Hợp đồng cung ứng và chu kỳ sản xuất cũng khiến việc cập nhật giá không thể diễn ra tức thời.
Bởi vậy, người tiêu dùng không nên chờ giá niêm yết đồng loạt giảm ngay trong tháng 11. Chuyên gia ước tính khoản tiết kiệm có thể cần khoảng ba tháng để lan qua nhiều công đoạn sản xuất và cung ứng. Một số doanh nghiệp còn có thể giữ nguyên giá bán để củng cố tài chính thay vì điều chỉnh bảng giá ngay. Đó không nhất thiết là dấu hiệu họ không được hưởng lợi; đơn giản là phần tiết kiệm trước tiên có thể giúp hấp thụ áp lực đầu vào đang tăng.
Kỳ vọng hợp lý: giảm áp lực trước, hạ giá sau
Tác động tích cực của đợt điều chỉnh nên được đánh giá theo hai tầng: hóa đơn điện thấp hơn cho nhiều hộ và doanh nghiệp là lợi ích trực tiếp; giá hàng hóa ổn định hơn hoặc giảm về sau là khả năng phụ thuộc vào toàn bộ chuỗi chi phí. Nếu doanh nghiệp kiểm soát tốt định mức năng lượng, còn giá nguyên liệu và vận chuyển không tăng mạnh, khoản tiết kiệm có thêm cơ hội chuyển thành giá bán thấp hơn. Nếu các áp lực khác lấn át, lợi ích có thể chỉ giúp doanh nghiệp tránh tăng giá.
Vì vậy, giá điện giảm 2% là hỗ trợ đáng kể nhưng không phải lời hứa rằng hàng hóa sẽ rẻ đi tương ứng. Người mua nên nhìn vào diễn biến giá thực tế trong các tháng tới, thay vì đòi hỏi một đợt giảm giá tức thì. Điều đáng kỳ vọng trước hết là chi phí sản xuất bớt căng và một phần áp lực tăng giá được ghìm lại; việc hạ giá rõ rệt chỉ có cơ sở khi các khoản đầu vào khác cùng cho phép.
