Khi bài học công nghệ bắt đầu từ nhu cầu thật
Dự án học sinh ứng dụng công nghệ vào vấn đề cộng đồng là sáng kiến do các em phát triển nhằm giải quyết nhu cầu thực tế trong y tế, nông nghiệp hoặc môi trường, thay vì dừng ở bài tập trong lớp. Hai giải Nhất tại chung kết Samsung Solve for Tomorrow 2026 cho thấy cách tiếp cận ấy có thể tạo ra sản phẩm hướng đến người sử dụng cụ thể. Ngày 31 tháng 10, Samsung Việt Nam phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và Bộ Tài chính tổ chức vòng chung kết, trao giải tại Hà Nội. Trong số 17 đội vào chung kết, các giải pháp tập trung vào những vấn đề gần gũi như sức khỏe, an toàn và bảo vệ môi trường. Giá trị đáng chú ý của cuộc thi không chỉ nằm ở việc học sinh biết dùng công nghệ, mà ở việc các em bắt đầu từ một vấn đề có thật để xác định công nghệ nên phục vụ ai và như thế nào.
Quy mô mùa thi cũng cho thấy sức hút ngày càng lớn: hơn 1.800 trường trung học cơ sở và trung học phổ thông tại 34 tỉnh, thành tham gia, với hơn 2.900 bài dự thi. Đây là số bài dự thi cao nhất kể từ khi chương trình được triển khai tại Việt Nam năm 2019. Tuy nhiên, đông người tham gia chỉ có ý nghĩa khi ý tưởng được kiểm chứng và hoàn thiện. Hai dự án thắng giải là ví dụ đáng chú ý vì gắn giải pháp với những nhóm người có thể hưởng lợi trực tiếp: người cần phục hồi vận động và nông dân trồng sầu riêng.
Nẹp robot biến phục hồi cánh tay thành trải nghiệm tương tác
Đội NOVARISE của Trường Tiểu học và Trung học cơ sở FPT Đà Nẵng giành giải Nhất bảng A với REHAB Play Arm, một nẹp robot trị liệu hỗ trợ điều trị và phục hồi vận động cánh tay. Ý nghĩa của dự án nằm ở hướng tiếp cận: thay vì xem thiết bị chỉ là bộ phận hỗ trợ cơ học, nhóm đưa robot vào quá trình luyện tập, mở ra khả năng khiến việc tập vận động trở nên tương tác hơn. Với người cần phục hồi chức năng, giá trị của công nghệ không được đo bằng độ phức tạp của thiết bị mà bằng việc nó có thể hỗ trợ quá trình trị liệu ra sao.
Dẫu vậy, một ý tưởng hứa hẹn chưa đồng nghĩa với thiết bị đã được chứng minh hiệu quả trong điều trị. Thông tin về dự án nêu mục tiêu hỗ trợ trị liệu và phục hồi, nhưng chưa cung cấp dữ liệu lâm sàng, cách cá nhân hóa bài tập hay kết quả thử nghiệm dài hạn. Đây là những câu hỏi quan trọng trước khi sản phẩm có thể được ứng dụng rộng rãi. Điểm đáng khích lệ là học sinh đã chọn một nhu cầu sức khỏe cụ thể để thiết kế giải pháp; bước tiếp theo cần là thử nghiệm có chuyên môn và phản hồi từ người sử dụng.
CDGuard đưa AI đến vườn sầu riêng
Ở bảng B, đội CDTD của Trường Trung học phổ thông FPT Cần Thơ đoạt giải Nhất với CDGuard, hệ thống kết hợp AI và Internet vạn vật (IoT) để cảnh báo sớm nguy cơ cadimi trong đất và hỗ trợ quyết định cải tạo đất trồng sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Dự án AI bảo vệ đất hướng công nghệ đến một đối tượng cụ thể: người trồng cần nhận biết rủi ro để cân nhắc cách xử lý đất. Cảnh báo sớm có thể giúp nông dân chú ý hơn đến chất lượng đất, thay vì chỉ phản ứng khi vấn đề đã gây ảnh hưởng.
Đây là hướng đi có ý nghĩa trong bối cảnh bảo vệ đất đòi hỏi thông tin đủ sớm và có thể chuyển thành hành động. Nhưng cảnh báo chỉ hữu ích nếu dữ liệu đo đạc đáng tin cậy, thông tin dễ hiểu và khuyến nghị cải tạo phù hợp với điều kiện tại vườn. Mô tả dự án chưa nêu chi tiết độ chính xác hay quy trình kiểm chứng, nên không thể xem hệ thống như phương án thay thế hoàn chỉnh cho đánh giá chuyên môn. Dù vậy, việc học sinh nối AI và IoT với một bài toán canh tác địa phương cho thấy công nghệ có thể khởi đầu từ nhu cầu thiết thực của nông dân.
Cuộc thi là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Samsung Solve for Tomorrow tạo sân chơi để học sinh đưa kiến thức công nghệ vào giải quyết vấn đề cộng đồng. Mùa thi năm nay ghi nhận các ý tưởng liên quan đến giáo dục, sức khỏe, an toàn và môi trường, hướng tới những nhóm như người học, nông dân và cư dân địa phương. Cuộc thi có giá trị khi giúp các em nhìn công nghệ như một phương tiện phục vụ đời sống, đồng thời tạo cơ hội để ý tưởng được trình bày, nhận phản hồi và phát triển tiếp.
Theo kế hoạch được nêu tại lễ trao giải, NIC sẽ tiếp tục phối hợp với Samsung để mở rộng các chương trình đào tạo STEM, AI và Bootcamp đến nhiều trường hơn, đồng thời kết nối đội thi với mạng lưới chuyên gia để hoàn thiện giải pháp và xem xét khả năng ứng dụng thực tế. Sự hỗ trợ sau cuộc thi là yếu tố quyết định: nẹp robot cần được đánh giá trong bối cảnh phục hồi chức năng, còn CDGuard cần được kiểm chứng với dữ liệu và điều kiện canh tác thực tế. Hai dự án chưa giải quyết trọn vẹn những vấn đề lớn, nhưng đã cho thấy hướng đi đáng khuyến khích: bắt đầu từ nhu cầu cộng đồng, thử nghiệm bằng công nghệ và tiếp tục hoàn thiện trước khi hứa hẹn tác động rộng.
