Khoảng trống vốn là phép thử phát triển
Đầu tư hạ tầng là việc xây dựng và nâng cấp những mạng lưới thiết yếu như điện, giao thông, viễn thông và y tế để hỗ trợ đời sống, sản xuất và kết nối kinh tế. Với Đông Nam Á, quy mô cần thiết cho giai đoạn 2026–2040 cho thấy đây không còn là lựa chọn phụ, mà là điều kiện để duy trì đà phát triển.
ADB ước tính khu vực cần khoảng 7.100 tỷ USD cho hạ tầng, tương đương trung bình 476 tỷ USD mỗi năm, hay 8,7% GDP. Nhưng với mức chi hiện tại, ngân sách chính phủ chỉ đáp ứng khoảng 45% nhu cầu, để lại khoảng thiếu hụt 264 tỷ USD mỗi năm. Đây là khoảng cách quá lớn để có thể trông chờ vào ngân sách công đơn thuần.
Nhu cầu đã tăng hơn gấp đôi so với ước tính trước đó của ADB cho giai đoạn 2016–2030. Đô thị hóa, sản xuất mở rộng và chuyển đổi số khiến hạ tầng trở thành nền móng cho năng lực cạnh tranh, chứ không chỉ là danh mục công trình. Bởi vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là cần bao nhiêu vốn, mà là liệu chính phủ có thể biến nhu cầu thành dự án đáng tin cậy để huy động thêm nhà đầu tư hay không.
Điện và giao thông quyết định phần lớn bài toán
Điện và giao thông vận tải chiếm tới 85% tổng nhu cầu đầu tư, khiến hai lĩnh vực này trở thành trọng tâm không thể né tránh của kế hoạch hạ tầng Đông Nam Á. ADB ước tính điện cần 3.600 tỷ USD, còn giao thông cần 2.500 tỷ USD. Tỷ trọng ấy phản ánh một thực tế: nhà máy không thể hoạt động ổn định nếu thiếu điện, còn hàng hóa khó cạnh tranh khi vận chuyển chậm và tốn kém.
Với ngành điện, nhiệm vụ không dừng ở xây thêm nguồn phát. Khu vực cần nâng cấp lưới truyền tải, năng lực lưu trữ và kết nối xuyên biên giới để tăng an ninh năng lượng, đồng thời tạo điều kiện dùng nhiều năng lượng sạch hơn. Sáng kiến Lưới điện Liên Á, ra mắt vào tháng 5-2026, được kỳ vọng mở rộng thương mại điện xuyên biên giới và tăng cường kết nối trên cơ sở Lưới điện ASEAN.
Ở giao thông, đường bộ cần gần 2.000 tỷ USD; đường sắt và sân bay nằm trong nhóm hạng mục có nhu cầu tăng nhanh. Mạng lưới tích hợp, kết nối qua biên giới có thể giảm chi phí logistics, qua đó giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường nhanh hơn và người dân hưởng lợi từ việc đi lại, lưu thông hàng hóa thuận tiện hơn.
Huy động vốn tư nhân phải bắt đầu từ chất lượng dự án
Điện và giao thông chiếm phần áp đảo, nhưng các lĩnh vực khác cũng trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cuộc sống. Hạ tầng số cần 584 tỷ USD để phát triển mạng băng rộng và trung tâm dữ liệu; hạ tầng y tế cần 227 tỷ USD, trong đó có kế hoạch xây dựng khoảng 49.000 cơ sở mới, phần lớn phục vụ chăm sóc ban đầu. Đầu tư y tế tốt hơn còn giúp khu vực sẵn sàng ứng phó với các tình huống khẩn cấp.
Khi ngân sách công chỉ đáp ứng chưa đến một nửa nhu cầu, vốn tư nhân phải trở thành một phần của lời giải. Tuy nhiên, lời kêu gọi đầu tư sẽ khó thuyết phục nếu thiếu dự án được chuẩn bị kỹ, quy định dễ dự báo và quy trình mua sắm, đấu thầu minh bạch. Đây không phải thủ tục bên lề: chất lượng quản trị quyết định liệu nhu cầu vốn ADB nêu ra có chuyển thành công trình thực sự hay chỉ nằm trên giấy.
Trong bước tiếp theo, sáng kiến Xa lộ số châu Á - Thái Bình Dương sẽ hỗ trợ các mạng cáp quang, cáp ngầm dưới biển, điểm trao đổi lưu lượng Internet và trung tâm dữ liệu khu vực đến năm 2035. ADB cũng cho biết sẽ hỗ trợ chính phủ thúc đẩy các dự án tạo niềm tin cho nhà đầu tư và đáp ứng nhu cầu người dân.
Từ con số lớn đến công trình phục vụ người dân
Quy mô đầu tư được ADB ước tính là lời cảnh báo rõ ràng: để giữ sức cạnh tranh, Đông Nam Á cần biến kế hoạch thành điện ổn định, tuyến đường và đường sắt kết nối tốt hơn, mạng số dễ tiếp cận và dịch vụ y tế vững vàng. Nếu tiến độ chỉ phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, khoảng thiếu hụt hằng năm sẽ tiếp tục cản trở những lợi ích mà người dân và doanh nghiệp cần.
Vì vậy, ưu tiên nên là chuẩn bị dự án có chất lượng, công khai quy định và bảo đảm đấu thầu minh bạch để vốn tư nhân có thể tham gia mà vẫn phục vụ lợi ích công. Con số 7.100 tỷ USD không tự nó tạo ra tăng trưởng; điều quyết định là khu vực có chọn đúng công trình, kết nối chúng thành mạng lưới hữu ích và thực hiện đúng cam kết hay không. Đầu tư hạ tầng chỉ thành công khi khoảng cách vốn được thu hẹp bằng những công trình thiết thực, đáng tin cậy và mang lại lợi ích lâu dài.
