Nhu cầu lớn xuất phát từ sức ép tăng trưởng
Đầu tư hạ tầng ASEAN là việc xây dựng và nâng cấp các hệ thống thiết yếu như điện, giao thông và kết nối số để phục vụ đời sống, sản xuất và liên kết giữa các nền kinh tế trong khu vực. ADB ước tính 11 nước thành viên cần trung bình 476 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2026–2040, tương đương 8,7% GDP khu vực, để đáp ứng nhu cầu này. Đây không phải một con số chỉ phản ánh tham vọng xây dựng: nó cho thấy hạ tầng đang trở thành điều kiện để ASEAN duy trì tăng trưởng khi đô thị hóa, kinh tế số và khu vực dịch vụ cùng mở rộng. Với Việt Nam, nhu cầu điện tăng, kinh tế phát triển và chuyển đổi số nhanh khiến áp lực đầu tư ngày càng rõ. Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là huy động được bao nhiêu vốn, mà là chọn dự án nào tạo ra năng lực phục vụ lâu dài.
Điện và giao thông là hai ưu tiên áp đảo
Điện và giao thông vận tải cộng lại chiếm khoảng 85% nhu cầu vốn hạ tầng ASEAN. Điện cần 3.600 tỷ USD, còn giao thông cần 2.500 tỷ USD đến năm 2040. Tỷ trọng ấy hợp lý: nhà máy cần nguồn cung ổn định, còn doanh nghiệp và người dân cần đường sá an toàn, kết nối thuận tiện. Trong hạ tầng năng lượng, ưu tiên không thể dừng ở xây thêm nguồn phát; truyền tải, lưu trữ và kết nối xuyên biên giới cũng phải theo kịp để hệ thống linh hoạt hơn, hỗ trợ năng lượng sạch và giảm rủi ro khi nguồn cung toàn cầu gián đoạn. Về hạ tầng giao thông, đường bộ chiếm gần 2.000 tỷ USD nhu cầu; đường sắt và sân bay là những hạng mục có nhu cầu đầu tư tăng nhanh. Mạng lưới tích hợp, xuyên biên giới có thể hạ chi phí logistics và nâng sức cạnh tranh khu vực.
Hạ tầng số và y tế không thể bị xem nhẹ
Dù điện và giao thông áp đảo về quy mô, hạ tầng số là phần không thể thiếu của một nền kinh tế kết nối. Nhu cầu đầu tư cho mạng băng thông rộng và trung tâm dữ liệu được ước tính ở mức 584 tỷ USD; các hạng mục này có thể nâng năng suất, khả năng cạnh tranh và hỗ trợ triển khai khuôn khổ kinh tế số ASEAN. Hạ tầng y tế cần thêm 227 tỷ USD, trong đó có khoảng 49.000 cơ sở y tế mới, phần lớn phục vụ chăm sóc ban đầu. Những con số này nhắc rằng đầu tư hạ tầng không nên bị đánh giá chỉ bằng công trình lớn hay vốn giải ngân. Người dân cần kết nối số có giá phải chăng, dịch vụ y tế đủ năng lực và điện đáng tin cậy; doanh nghiệp cần vận chuyển nhanh, an toàn. Đó mới là lợi ích cụ thể giúp các khoản đầu tư củng cố đời sống và năng lực sản xuất.
Bài toán không chỉ là tiền, mà là chất lượng dự án
Nguồn lực công hiện chỉ đáp ứng khoảng 45% tổng nhu cầu, để lại khoảng thiếu hụt tài chính 264 tỷ USD mỗi năm. Vì vậy, vốn tư nhân cần tham gia nhiều hơn, nhưng lời kêu gọi đầu tư sẽ khó có sức nặng nếu thiếu dự án được chuẩn bị kỹ, quy định rõ ràng và khả năng sinh lời có thể đánh giá. Chi phí vay tăng, thị trường tài chính biến động và ngân sách chịu nhiều áp lực khiến việc dựa hoàn toàn vào chính phủ không thực tế. Theo Chủ tịch ADB Masato Kanda, tăng trưởng Đông Nam Á phụ thuộc vào những gì khu vực xây dựng trong thời gian tới. Nhận định ấy đặt trọng tâm đúng chỗ: không phải hoàn thành càng nhiều công trình càng tốt, mà phải bảo đảm chúng vận hành và phục vụ được. Thành công nên được đo bằng điện ổn định, giao thông nhanh và an toàn, logistics tiết kiệm hơn, kết nối số dễ tiếp cận và dịch vụ thiết yếu có khả năng chống chịu trước cú sốc.
