Hai nút thắt có thể kéo chậm tiến độ
Tiến độ sân bay Long Thành là khả năng hoàn thành các hạng mục xây dựng, lắp đặt và thử nghiệm đúng kế hoạch để sân bay đủ điều kiện khai thác. Hiện mục tiêu ấy chịu sức ép đồng thời từ thiếu nhân lực trên công trường và dòng tiền bị nghẽn do thanh toán tồn đọng.
Trong báo cáo gửi Chính phủ, Bộ Xây dựng cho biết dự án thành phần 3 do ACV làm chủ đầu tư đã thực hiện khối lượng hơn 74.284 tỷ đồng, tương đương trên 86% tổng giá trị. Dù 8 trong 12 gói thầu xây lắp dự kiến hoàn thành vào tháng 12/2026, bốn gói còn lại bị đánh giá khó bảo đảm tiến độ trong năm nay: gói 4.8 về giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, gói 5.10 nhà ga hành khách, gói 7.8 nhà ga hàng hóa số 1 và gói 11.5 nhà để xe.
Đây không còn là rủi ro trên giấy: tại nhà ga, một số nhà thầu đã phải thi công cầm chừng vì vướng thanh toán thiết bị, đe dọa kế hoạch đưa sân bay vào khai thác. Khi những hạng mục cuối cần phối hợp nhiều đội thi công và kiểm thử, chậm một mắt xích có thể làm co hẹp thời gian dành cho vận hành thử và nghiệm thu.
Thiếu hơn 1.000 lao động, vật liệu cũng khan hiếm
Gói 4.8 cho thấy rõ khoảng cách giữa yêu cầu và năng lực tại công trường: thực tế có khoảng 1.440 người, trong khi cần 2.515 người, tức mới đạt hơn 57% nhu cầu và thiếu khoảng 1.075 lao động. Đây là thiếu lao động xây dựng ở quy mô đủ lớn để ảnh hưởng trực tiếp đến khối lượng còn lại, thay vì chỉ là khó khăn tuyển dụng cục bộ.
Khối lượng tại gói này vẫn gồm khoảng 43 km đường cấp 3 và 8 km đường trục chính. Thi công dự kiến cần 100.000 tấn bê tông nhựa, nhưng đá và nhựa đường đang thiếu hụt; thiết bị tại trung tâm năng lượng cũng chưa lắp xong để vận hành thử liên động có tải. Vì thế, tăng người thôi chưa đủ: vật tư và thiết bị phải đến đúng lúc.
Áp lực còn hiện diện ở gói 5.10, nơi việc hoàn thiện nhà ga và lắp thiết bị thiếu nhân sự kỹ thuật lành nghề cùng chuyên gia chuyên ngành. Trong 51 kịch bản thử nghiệm liên động có tải, 16 kịch bản chưa được phê duyệt. Liên danh Vietur cũng thiếu nhân lực tay nghề cao, đặc biệt là thợ hàn kỹ thuật cao; báo cáo còn nêu việc một số cán bộ kỹ thuật nước ngoài của nhà thầu chính IC Ictas rời dự án và thiếu chuyên gia thiết kế phòng cháy, chữa cháy.
Thanh toán tồn đọng gây sức ép lên dòng tiền nhà thầu
Theo báo cáo của ACV, khối lượng tồn đọng liên quan đến thanh toán đã vượt 10.430 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và khả năng huy động nhân lực, thiết bị của nhà thầu. Đây là mắt xích khiến hai nút thắt khuếch đại lẫn nhau: tiền về chậm làm nhà thầu khó duy trì nguồn lực, trong khi thiếu người và vật tư lại cản trở việc hoàn thành khối lượng để tiến độ không trượt thêm.
Tình hình tài chính của Vinaconex, một trong 10 thành viên Liên danh Vietur trúng gói 5.10, càng khiến dòng tiền nhà thầu được chú ý. Quý III/2026, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu thuần gần 3.296 tỷ đồng, giảm 25%, và lãi sau thuế 371 tỷ đồng, giảm gần 89% so với cùng kỳ. Trong chín tháng, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh âm 1.822 tỷ đồng, trái với mức dương gần 2.259 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, không nên quy toàn bộ mức giảm lợi nhuận của Vinaconex cho dự án Long Thành. Doanh nghiệp giải thích quý III/2025 có khoản lãi lớn từ chuyển nhượng vốn tại công ty con, còn kỳ này không có khoản đóng góp tương ứng; doanh thu bán hàng và dịch vụ giảm cũng kéo kết quả kinh doanh đi xuống. Báo cáo nêu bối cảnh tài chính đáng lưu ý, nhưng không chứng minh rằng khoản lỗ dòng tiền của doanh nghiệp bắt nguồn riêng từ gói thầu sân bay.
Thời gian thử nghiệm không thể bị xem là phần dự phòng
Rủi ro không chỉ nằm ở việc hoàn tất xây dựng. Gói 7.8 và 11.5 còn vướng thiếu nhân lực, thiết bị chuyên ngành hàng không nhập khẩu chậm; một số hoạt động vận chuyển dự kiến kéo dài sang năm 2027. Trong khi đó, nhà ga cần hoàn tất các kịch bản thử nghiệm, kết nối hệ thống và xử lý xung đột kỹ thuật. Nếu mốc xây dựng bị đẩy sát ngày khai thác, thời gian kiểm tra, nghiệm thu và cấp phép sẽ bị nén lại.
Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo ACV sớm tháo gỡ vướng mắc thanh toán, rà soát khối lượng còn lại và yêu cầu nhà thầu huy động đủ nhân lực, vật tư, thiết bị theo cam kết. Chủ đầu tư cũng cần xác định rõ thời điểm hoàn thành dự án thành phần 3 để dành đủ thời gian vận hành thử, đánh giá mức độ sẵn sàng và hoàn tất thủ tục nghiệm thu, cấp phép.
Kết luận, sức ép lên tiến độ sân bay Long Thành là bài toán thực thi chứ không đơn thuần là thiếu vài đội công nhân: thanh toán phải thông suốt để nhà thầu có thể duy trì nguồn lực, còn nhân lực, vật liệu và thiết bị phải được huy động đồng bộ. Nếu một trong hai nút thắt kéo dài, mục tiêu hoàn thành xây dựng sẽ không tự động đồng nghĩa với sân bay sẵn sàng khai thác.
